Konsellu Koordenasaun Territoriál avalia progresu no prioridades ba dezenvolvimentu munisipiu sira

Kin. 28 maiu 2026, 17:34h
708376745_865915813231415_4826210575786189600_n

Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão prezide reuniaun Konsellu Koordenasaun Territoriál iha loron 26 fulan-maiu tinan 2026, iha Dili. Reuniaun ne’e dedika ba avaliasaun implementasaun programas governu nian iha munisípiu sira, analiza dezafiu prinsipál sira iha terrenu, no mós prepara prioridade sira ba dezenvolvimentu territoriál no preparasaun Orsamentu Jerál Estadu ba tinan 2027. 708364406_865915713231425_8064697738502766439_n 708376753_865915683231428_3478963960108917130_n 708333398_865915709898092_8148348066256989775_n 706982660_865916053231391_1518651667395402722_n 708376997_865915799898083_8568691701896900292_n

Enkontru ne’e halibur membrus Governu, Prezidente Autoridade Munisipál sira, diretór-jerál sira, diretores nasionais hosi ministérius relevantes no bainaka sira seluk, hanesan parte ida hosi prosesu koordenasaun entre Governu sentrál no estrutura munisipál sira.

Durante sesaun abertura, Primeiru-Ministru husu ba Prezidente Autoridade Munisipál sira atu hametin preparasaun ba prosesu futuru desentralizasaun podér lokál, liuhusi identifikasaun nesesidade komunidade no planeamentu integradu iha nivel suku, postu administrativu no munisípiu.

 “To’o agora ita seidauk halo buat hotu. Buat barak maka paradu hela. Ba Governu presiza iha vizaun. Atu iha vizaun presiza hatene realidade tomak iha terrenu kona-ba nesesidade hotu-hotu ne’ebé povu iha. Presiza mós iha vizaun bainhira estabelese Governu lokál. Ida-ne’e ha’u fó fiar ba ita-boot sira tanba ita-boot sira sei sai membru Governu lokál no ita-boot sira tenke prepara an didi’ak. Munisípiu ne’e iha imi-nia liman”, afirma Kay Rala Xanana Gusmão.

Xefe Governu mós destaka nesesidade atu hadi’a planeamentu iha área sira hanesan infraestrutura, estrada, bee-moos, eletrisidade, saúde no edukasaun.

Ministru Administrasaun Estatál, Tomás do Rosário Cabral, hatete katak Konsellu Koordenasaun Territoriál nu’udar plataforma estratéjika ida hodi aliña objetivu nasionál ho nesesidade lokál sira no mós atu prepara planu no orsamentu munisipál.

Tuir nia, Konsellu atua hanesan órgaun deliberativu hosi Ministériu Administrasaun Estatál hodi ajusta Planeamentu Integradu Munisipál ba programa investimentu prioridades ne’ebé prevee ona iha Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu no Planu Integradu Dezenvolvimentu Munisipál, molok halo aprovasaun ba propostas iha ámbitu Orsamentu Jerál Estadu nian.

Tomás do Rosário Cabral esplika katak rezultadu hosi konsultas sidadania ne’ebé Ministériu Finansas hala’o iha munisípiu sira sei konsidera iha preparasaun proposta orsamentu munisípiu nian ba tinan fiskál 2027.

Ministru subliña mós katak Konsellu nia objetivu prinsipál sira maka promove koezaun territoriál, hamenus asimetria rejionál no garante katak investimentus públikus hatán ba nesesidade sira ne'ebé identifika ona hosi komunidade lokál sira.

“Husi kestaun sira-ne’e hotu, laiha ministériu ka munisípiu ida mak bele, mesak, transforma nasaun ne’e. Susesu hosi ita-nia polítikas públikas depende diretamente ba ita-nia abilidade atu fahe responsabilidades no mantein diálogu”, nia hatete.

Iha enkontru ne’e, aprezenta mós planu asaun anuál, proposta orsamentu munisipál, planu aprovizionamentu, programa formasaun rekursus umanus, no mós relatóriu sira kona-ba progresu servisu autoridade munisipál sira nian.

Ministru Administrasaun Estatál informa mós katak servisu nivel nasionál hamutuk 21 maka delega ona ba autoridade munisípiu sira no hatete katak, iha avaliasaun ba kondisaun mínima sira ne'ebé hala'o iha fulan-dezembru tinan 2025 iha munisípiu 12, lima hetan klasifikasaun "muito bom".

Avaliasaun daruak sei hala'o iha fulan-juñu tinan 2026 hodi verifika akompañamentu ba rekomendasaun sira ne'ebé identifika hosi ekipa avaliasaun no Primeiru-Ministru durante vizita sira ne'ebé halo ba munisípiu sira iha fulan-marsu tinan ida-ne'e.

 

   Ba leten