Iha loron 17 no 18 fulan-novembru tinan 2026, iha Makau, Timor-Leste partisipa iha Sesaun Konsulta Daruak kona-ba Projetu Dokumentu Finál nian sira husi Konferénsia Ministeriál Forum da-7 ba Kooperasaun Ekonómika no Komersiál entre Xina no País Lian Portugés sira (Forum Makau), iha ne’ebé simu proposta kooperasaun hamutuk 14 ne’ebé aprezenta husi Ministériu Komérsiu no Indústria.

Sorumutu ne’ebé prezide husi Sekretáriu-Jerál ba Sekretariadu Permanente Forum Makau, Ji Xianzheng, hetan partisipasaun husi delegasaun Governamentál sira husi país membru sanulu no ho objetivu atu analiza no buka konsensu kona-ba dokumentu sira ne’ebé sei submete ba aprovasaun iha ámbitu konferénsia Ministeriál tuirmai, ne’ebé marka ba tinan 2027.
Delegasaun Timor-Leste lidera husi Embaixadór Timor-Leste ba Repúblika Populár Xina, Loro Horta, no inklui reprezentante sira husi Ministériu Komérsiu no Indústria, Adidu Komersiál Timor-Leste iha Pekín, no mós Delegasaun Timor-Leste ba Sekretariadu Permanente Forum Makau nian, António Ramos da Silva.
Proposta sira husi Timor-Leste kobre prioridade kooperasaun hamutuk 14, liuliu iha área komérsiu no indústria, transportes no konektividade, finansas, investimentu, infraestruturas, agrikultura no peskas, edukasaun no formasaun profisionál, dezenvolvimentu ekonómiku, turizmu, kultura no desportu, saúde, kooperasaun munisipál, no mós protesaun ambientál.
Inisiativa sira ne’ebé aprezenta maka fasilitasaun asesu produtu sira Timor-Leste nian ba merkadu xinés, estudu ligasaun aéreu entre Makau no Dili, dezenvolvimentu infraestrutura industrial, promosaun investimentu no kriasaun programa formasaun tékniku-profisionál nian. Timor-Leste mós propoin negosiasaun akordu ida kona-ba izensaun vistu ba estadia ho durasaun badak entre Timor-Leste no Rejiaun Administrativa Espesiál Makau.
Tuir Embaixadór Loro Horta, kontribuisaun 14 ne’ebé aprezenta husi Timor-Leste hetan aseitasaun hodi inklui iha projetu dokumentu ne’ebé sei submete ba apresiasaun husi altus funsionárius Forum Makau nian.
Durante loron rua serbisu nian, partisipante sira analiza kontribuisaun ne’ebé aprezenta husi país membru sira no diskute kestaun sira ne’ebé pendente kona-ba redasaun ba dokumentu sira ne’e. Diskute mós propostas ne’ebé hanaran «Inisiativa Makau», ne’ebé sei sujeita ba konsulta ho governu ida-idak molok hetan aprovasaun.
Konferénsia Ministeriál Forum Makau nian ba da-7 marka ona ba semestre dahuluk tinan 2027 no hein katak sei define matadalan sira ba faze tuirmai husi kooperasaun ekonómika no komersiál entre Xina no País Lian Portugés sira.