Governu fó lisensa ba kompañia 19 hodi halo prospesaun no peskiza kona-ba rekursus minerais
Iha loron 10 fulan-novembru tinan 2026, Governu, liuhusi Ministériu Petróleu no Rekursus Minerais no Autoridade Nasionál Minerais (ANM), fó lisensa ba kompañia nasionál no internasionál 19 hodi halo prospesaun no peskiza kona-ba rekursus minerais, iha ámbitu husi Konkursu Públiku Rekursus Minerais nian ba Daruak tinan 2025. Serimónia ne'e hala’o iha Salaun Multiuzus Grupu Média Nasionál (GMN) nian, iha Dili, no hetan partisipasaun husi Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór Asuntus Ekonómikus no Ministru Turizmu no Ambiente, Francisco Kalbuadi Lay, ne’ebé reprezenta Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão.
Atribuisaun lisensa ne’e nu’udar parte hosi estratéjia Governu Konstitusionál da-9 nian ba diversifikasaun ekonomia nasionál, liuhusi dezenvolvimentu setór rekursus minerais, atrasaun investimentu privadu, no mós kriasaun oportunidade foun ba empregu no atividade ekonómika.

Konkursu públiku, ne'ebé lansa iha loron 24 fulan-novembru tinan 2025, fornese área konsesaun hamutuk 33, ne'ebé fahe iha zona mineira neen, ba atividade prospesaun no peskiza kona-ba minerais metálikus no la’ós metálikus. Hafoin faze pre-kualifikasaun no avaliasaun ba propostas, hili maka kompañia 19, ne’ebé tuirmai fó lisensa ba área konsesaun 30.
Tuir ANM, prosesu ne’e hahú konta ho partisipasaun kompañia 31, iha ne’ebé 24 maka pre-kualifikada. Proposta sira ne’e hetan avaliasaun bazeia ba kapasidade finanseira no téknika husi konkorrente sira no mós sira ida-idak nia programa serbisu. Lisensa sira ne'ebé mak fó válidu ba tinan haat.
Durante serimónia ne’e, Vise-Primeiru-Ministru Francisco Kalbuadi Lay destaka papél setór rekursus minerais nian iha diversifikasaun ekonómika no hamenus dependénsia ba reseita sira husi mina-rai no gás naturál.
"Governu mantein kompromisu atu harii ekonomia ida ne'ebé forte, sustentável no diversifikada, ne'ebé la’ós depende de'it ba rekursu petrolíferu no gás nian, maibé mós dezenvolve agrikultura, turizmu, indústria no rekursus minerais", nia hatete.
Vise-Primeiru-Ministru reafirma Kompromisu Ezekutivu nian hodi promove kondisaun ne’ebé favoravel ba investimentu, reforsa seguransa jurídika no fasilita prosedimentu administrativu sira. Nia subliña, maski nune’e, katak atividade setór ne’e nian tenke respeita lejizlasaun ne’ebé vigora, protesaun ambientál, no mós respeita direitus no interese komunidade lokál sira nian, atu nune’e bele garante katak benefísiu sira husi utilizasaun rekursus naturais kontribui ba dezenvolvimentu nasionál no jerasaun sira iha futuru.
Ministru Petróleu no Rekursus Minerais, Francisco da Costa Monteiro, salienta katak dezenvolvimentu setór ne’e prevee ona iha Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu Timor-Leste nian no halo parte iha estratéjia diversifikasaun ekonómika, liuhusi identifikasaun rekursus ne’ebé disponivel, ninia valorizasaun ekonómika, no mós dezenvolvimentu atividade indústria sira ne’ebé iha relasaun.
Ministru husu ba empreza sira ne’ebé hili ona atu hahú serbisu tuir programa sira ne’ebé aprova ona, implementa prátikas mineiras ne’ebé di’ak, no mós kumpre obrigasaun legál no ambientál, inklui respeitu ba komunidade no tradisaun lokál sira.
Atividade sira ne'ebé hetan autorizasaun inklui levantamentu jeolójiku, rekolla no análize ba amostra, estudu jeofíziku no serbisu tékniku sira seluk ne'ebé ho objetivu atu avalia prezensa, kuantidade, kualidade no potensiál ekonómiku husi rekursus hanesan osan-mean, osan-mutin, riti, manganés, nikel, zinku, besi, kalkáriu, mármore no elementu rai raru (ne’ebé ladún barak).
Área sira ne'ebé kobre lokaliza iha munisípiu oioin iha territóriu nasionál no iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oe-Kusi Ambenu. Faze prospesaun no peskiza sei permite atu hetan informasaun téknika kona-ba rekursus ne'ebé eziste no avalia viabilidade hosi projetu esplorasaun mineira sira iha futuru..
Ministériu Petróleu no Rekursus Minerais no ANM sei kontinua akompaña no fiskaliza implementasaun programa servisu sira, tuir Kódigu Mineiru no dispozisaun legál sira seluk ne’ebé aplikavel, ho hanoin atu dezenvolve setór rekursus minerais ho responsabilidade iha Timor-Leste.






































