Governu fó lisensa ba kompañia 19 hodi halo prospesaun no peskiza kona-ba rekursus minerais

Ses. 13 novembru 2026, 09:10h
902156325_2343448159776553_2995782740632409378_n

Iha loron 10 fulan-novembru tinan 2026, Governu, liuhusi Ministériu Petróleu no Rekursus Minerais no Autoridade Nasionál Minerais (ANM), fó lisensa ba kompañia  nasionál no internasionál 19 hodi halo  prospesaun  no peskiza kona-ba rekursus minerais, iha ámbitu  husi Konkursu Públiku Rekursus Minerais nian ba Daruak tinan 2025. Serimónia ne'e hala’o iha Salaun Multiuzus Grupu Média Nasionál (GMN) nian, iha Dili, no hetan partisipasaun husi Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór Asuntus Ekonómikus no Ministru Turizmu no Ambiente, Francisco Kalbuadi Lay, ne’ebé reprezenta Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão.

Atribuisaun lisensa ne’e nu’udar parte hosi estratéjia Governu Konstitusionál da-9 nian ba diversifikasaun ekonomia nasionál, liuhusi dezenvolvimentu setór rekursus minerais, atrasaun investimentu privadu, no mós kriasaun oportunidade foun ba empregu no atividade ekonómika. 903930765_998750196626001_8771620469724802215_n 905607064_998750106626010_8287291284574754659_n 903729392_998748789959475_8149466621221692373_n 903788774_998756803292007_7110650998061083050_n 904379508_998755573292130_6901207174622801874_n 904492568_998760306624990_419663038985810616_n 904731910_998768206624200_2421895484716519386_n 902045853_998768823290805_4072380651296251056_n 905115560_998767399957614_5573694606029240337_n 904191464_998766393291048_5402802607449244375_n 904575652_998763116624709_3859284768748305479_n

Konkursu públiku, ne'ebé lansa iha loron 24 fulan-novembru tinan 2025, fornese área konsesaun hamutuk 33, ne'ebé fahe iha zona mineira neen, ba atividade prospesaun no peskiza kona-ba  minerais metálikus no la’ós metálikus. Hafoin faze pre-kualifikasaun no avaliasaun ba propostas, hili maka kompañia 19, ne’ebé  tuirmai fó lisensa ba área konsesaun 30.

Tuir ANM, prosesu ne’e hahú  konta ho partisipasaun kompañia 31,  iha ne’ebé 24 maka pre-kualifikada. Proposta sira ne’e hetan avaliasaun bazeia ba kapasidade finanseira no téknika husi konkorrente sira  no mós sira ida-idak nia programa serbisu. Lisensa sira ne'ebé mak fó   válidu ba tinan haat.

Durante serimónia ne’e,  Vise-Primeiru-Ministru Francisco Kalbuadi Lay destaka papél setór rekursus minerais nian iha diversifikasaun ekonómika no hamenus dependénsia ba reseita sira husi mina-rai no gás naturál.

"Governu  mantein kompromisu atu harii ekonomia ida ne'ebé forte, sustentável no diversifikada,  ne'ebé la’ós  depende de'it ba rekursu petrolíferu no gás nian, maibé mós dezenvolve agrikultura, turizmu, indústria no rekursus minerais", nia hatete.

Vise-Primeiru-Ministru reafirma Kompromisu Ezekutivu nian hodi promove kondisaun  ne’ebé favoravel ba investimentu, reforsa seguransa jurídika no fasilita prosedimentu administrativu sira. Nia subliña, maski nune’e, katak atividade setór ne’e nian tenke respeita lejizlasaun ne’ebé vigora, protesaun ambientál, no mós  respeita direitus no interese komunidade lokál sira nian, atu nune’e bele garante katak benefísiu sira husi utilizasaun rekursus naturais kontribui ba dezenvolvimentu nasionál no jerasaun sira iha futuru.

Ministru Petróleu no Rekursus Minerais, Francisco da Costa Monteiro, salienta katak dezenvolvimentu setór ne’e prevee ona iha Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu Timor-Leste nian no halo parte iha estratéjia diversifikasaun ekonómika, liuhusi identifikasaun rekursus ne’ebé disponivel, ninia valorizasaun ekonómika,  no mós dezenvolvimentu atividade indústria sira ne’ebé iha relasaun.

Ministru husu ba empreza sira ne’ebé hili ona atu hahú  serbisu tuir programa sira ne’ebé aprova ona, implementa prátikas mineiras ne’ebé di’ak, no mós kumpre obrigasaun legál no ambientál, inklui respeitu ba komunidade no tradisaun lokál sira.

Atividade sira ne'ebé hetan autorizasaun inklui levantamentu jeolójiku,  rekolla no análize ba amostra, estudu jeofíziku no serbisu tékniku sira seluk ne'ebé ho objetivu atu avalia prezensa, kuantidade, kualidade no potensiál ekonómiku husi rekursus hanesan osan-mean, osan-mutin,  riti, manganés, nikel, zinku, besi, kalkáriu, mármore no elementu rai raru (ne’ebé ladún barak).

Área sira ne'ebé kobre lokaliza iha munisípiu oioin iha territóriu nasionál  no iha Rejiaun Administrativa Espesiál Oe-Kusi Ambenu. Faze prospesaun no peskiza sei permite atu hetan informasaun téknika kona-ba rekursus ne'ebé eziste  no avalia viabilidade hosi projetu  esplorasaun mineira sira  iha futuru..

Ministériu Petróleu no Rekursus Minerais no ANM sei kontinua akompaña no fiskaliza implementasaun programa servisu sira, tuir Kódigu Mineiru no dispozisaun legál sira seluk ne’ebé aplikavel, ho hanoin atu dezenvolve setór rekursus minerais ho responsabilidade iha Timor-Leste.

 

   Ba leten