Governu inaugura infraestrutura eskolár foun iha Dili no Baukau
Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, akompaña husi Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus Soares, halo inaugurasaun ba sala-de-aula foun sia iha Eskola Bázika Filiál 12 de Outubro (EBF) iha Tasitolu, Dili, iha loron 10 fulan-novembru tinan 2026. Serimónia ne’e hala’o loron tolu hafoin inaugurasaun ba Eskola Bázika Filiál 1 no 2 hosi Iatua, munisípiu Baukau, ne’ebé prezide husi Ministra Edukasaun, iha loron 7 fulan-novembru. Atividade rua ne’e, ne’ebé hala’o ho apoiu husi parseiru dezenvolvimentu sira, ho objetivu atu hadi’a kondisaun ensinu-aprendizajen no hasa’e kapasidade infraestrutura eskolár.
Iha eskola EBF 12 de Outubro, ne'ebé iha estudante na'in-2.056, konstrusaun ba sala-de-aula sia sei permite redusaun iha turnu loroloron nian hosi tolu ba rua, hahú iha tinan letivu 2027. Eskola ne'e uluk iha sala 12, inklui edifísiu temporáriu tolu, no turma ida-idak iha estudante hamutuk 50 tanba instalasaun ne'ebé la sufisiente.
Projetu ne’e nu’udar rezultadu husi kolaborasaun entre Ministériu Edukasaun ho parseiru dezenvolvimentu sira, nomeadamente Dreams Asia, Octava Foundation no Classroom of Hope, ho apoiu husi parseiru sira iha Austrália no Singapura.
Iha serimónia ne’e, Primeiru-Ministru husu ba estudante no inan-aman sira atu valoriza instalasaun foun no oportunidade aprendizajen ne’ebé fornese. Nia mós dirije mensajen ida ba profesór sira, hodi destaka sira-nia responsabilidade iha formasaun jerasaun foun sira.
Instalasaun foun ne’e harii uza sistema modular ida ne'ebé uza bloku sira ne'ebé prodús hosi plástiku resiklajen no inklui instalasaun sanitária. Konstrusaun hala’o entre fulan-agostu no fulan-outubru 2026 no nu’udar projetu pilotu ida ba aplikasaun teknolojia ida-ne'e iha Timor-Leste. Tuir Classroom of Hope, maizumenus plástiku resiklajen tonelada 13 mak uza iha konstrusaun sala-de-aula neen, liuhosi métodu ida ne'ebé permite tempu konstrusaun ne'ebé badak liu no uza rezíduu plástiku hanesan materiál konstrusaun nian.
Iha okaziaun ne’e, Ministra Edukasaun destaka kona-ba utilizasaun solusaun alternativa hodi hatán ba nesesidade infraestrutura eskolár no hamenus tempu konstrusaun nian.
“Konstrusaun eskola sira ne’ebé uza métodu tradisionál dala barak presiza períodu tempu ne’ebé naruk. Maibé, ho métodu konstrusaun foun ida-ne’e, bele kompleta sala-de-aula sira iha tempu menus husi fulan rua. Projetu ida-ne’e uza materiál plástiku resiklajen iha produsaun bloku konstrusaun nian, nu’udar mós ezemplu prátiku ida ba estudante sira kona-ba importánsia hosi sustentabilidade ambientál”, esplika Dulce de Jesus Soares.
Ministra agradese ba entidade sira ne’ebé envolve ba sira-nia kontribuisaun, inklui Diresaun Nasionál ba Infraestrutura Eskolár, no husu ba komunidade edukativa atu tau-matan ba instalasaun foun ne’e. Nia mós temi katak esperiénsia ne’e sei permite Ministériu Edukasaun atu avalia aplikasaun modelu konstrusaun ida-ne'e iha projetu sira iha futuru.
Inaugurasaun EBF 1 no 2 iha Iatua, Baukau, ne’ebé hala’o iha loron 7 fulan-novembru ne’e hetan partisipasaun husi Prezidente Autoridade Munisipál Baucau, Veneranda E. M. Lemos, Embaixadora Boa Vontade ba Edukasaun, Kirsty Sword-Gusmão, no reprezentante organizasaun hosi Spend It Well, Nandy Gusmão.
Eskola foun ne’e harii ho apoiu husi Spend It Well no nia parseiru sira, hodi halo eskola ne’e sai hanesan eskola ba dala 31 ne’ebé harii husi organizasaun ida-ne’e iha Timor-Leste. Tuir Ministra Edukasaun, projetu ne’e hetan finansiamentu liuhosi kontribuisaun husi doadór oioin no mós inisiativa angriasaun fundu ne’ebé realiza husi komunidade.
Iha serimónia ne’e, Dulce de Jesus Soares agradese ba organizasaun ne’e nia apoiu no destaka responsabilidade komunidade eskolár nian iha utilizasaun no konservasaun ba instalasaun foun ne’e.
“Ohin loron, ita-boot sira iha edifísiu eskola ida ne’ebé foun no furak, maibé elementu sira seluk ne’ebé nesesáriu atu fó edukasaun ida ho kualidade iha ita-boot sira-nia liman. Ha’u fiar katak ita-boot sira sei jere eskola ida-ne’e ho di’ak no efisiente, hodi garante kumprimentu ba oráriu letivu, kualidade ensinu, jestaun ba orsamentu, dadus, dokumentasaun, no mós jestaun ba eskola ne’e rasik”, dehan Ministra.
Reprezentante hosi Spend It Well, Nandy Gurr, agradese ba doadór sira ne'ebé kontribui ba konstrusaun eskola ne'e no apela ba profesór no estudante sira atu uza no tau-matan ba instalasaun foun ne’e ho responsabilidade.
Inaugurasaun rua ne’e halo parte iha esforsu Ministériu Edukasaun nian hodi hatán ba nesesidade konstrusaun no reabilitasaun infraestrutura eskola nian, liuhosi kolaborasaun ho parseiru dezenvolvimentu sira no mós partisipasaun hosi komunidade lokál sira.






































