Timor-Leste partisipa iha Sorumutu Konsellu Komunidade Sosiokulturál ASEAN nian ba da-36 iha Filipinas
Iha loron 6 fulan-novembru tinan 2026, Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór Asuntus Sosiais no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitária, Mariano Assanami Sabino, partisipa iha Sorumutu Konsellu Komunidade Sosiokulturál Asosiasaun Nasoins Sudeste Aziátiku (ASEAN) nian ba da-36, ne’ebé hala’o iha Pasay City, Filipinas. Sorumutu ne’e halibur reprezentante husi Estadus-Membrus hodi analiza implementasaun ba prioridades rejionais iha área sosiál, edukasaun, protesaun sosiál no sustentabilidade. Sorumutu ne’e hala’o iha prezidénsia Filipinas nian ba ASEAN iha tinan 2026.

Iha enkontru ne’e, analiza rezultadu hosi implementasaun Planu Asaun Komunidade Sosiokulturál ASEAN to’o 2025 (ASCC Blueprint 2025) no traballu sira ne’ebé iha relasaun ho Planu Estratéjiku Komunidade Sosiokulturál, ne’ebé enkuadra iha Vizaun Komunidade ASEAN 2045 nian.
Diskusaun sira ne’e aborda prioridade rejionál sira ne’ebé iha relasaun ho dezenvolvimentu inkluzivu, protesaun sosiál, edukasaun, juventude, igualdade jéneru, direitus traballadór migrante sira nian, redusaun moris-ki’ak, jestaun ba dezastre no sustentabilidade ambientál.
Entre rezultadus husi enkontru ne’e, destaka lansamentu ba Sistema Planeamentu, Monitorizasaun, Avaliasaun no Aprendizajen Komunidade Sosiokulturál ASEAN (PMEL) nian, ne’ebé iha relasaun ho hadi’a Baze Dadus ASEAN ba Monitorizasaun no Avaliasaun (ADME 2.0). Mekanizmu sira-ne'e ho objetivu atu reforsa akompañamentu ba implementasaun kompromisu rejionál, avaliasaun rezultadu, no mós apoiu ba definisaun polítika.
Konsellu mós analiza dokumentu sira ne’ebé sei aprezenta iha Simeira ASEAN ba dala 49, inklui dokumentu 11 ba adosaun no 48 ba koñesimentu hosi lider sira organizasaun nian, ne’ebé kobre matéria sira ne’ebé relasiona ho protesaun sosiál, dezenvolvimentu familiar, edukasaun, juventude, redusaun moris-ki’ak no dezenvolvimentu rurál.
Kona-ba Timor-Leste nia integrasaun iha Komunidade Sosiokulturál ASEAN, rejista ona kompletasaun adezaun ba instrumentu jurídiku neen hosi pilár ida-ne’e, relasiona ho jestaun dezastre no resposta emerjénsia, konservasaun biodiversidade, poluisaun atmosférika transfronteirisa, kooperasaun universitária, no mós envellesimentu ativu.
Timor-Leste mós espresa ninia vontade atu asume responsabilidade prezidénsia iha futuru iha órgaun setoriál sira ASEAN nian, liuliu iha área traballu, entre tinan 2028 no 2030, liuhosi Reuniaun Ministrus Traballu ASEAN (ASEAN Labour Ministers’ Meeting – ALMM), Reuniaun Altus Funsionárius Traballu (Senior Officials Meeting on Labour – SLOM) no ninia Grupu Traballu (SLOM Working Group); no mós iha área jestaun dezastre, iha tinan 2033, liuhosi Komité ASEAN ba Jestaun Dezastre (ASEAN Committee on Disaster Management – ACDM) no Reuniaun Ministeriál ASEAN kona-ba Jestaun Dezastre (ASEAN Ministerial Meeting on Disaster Management – AMMDM).
Sorumutu ne’e inklui mós pasajen prezidénsia Konsellu Komunidade Sosiokulturál ASEAN nian husi Filipinas ba Singapura, ne’ebé sei asume prezidénsia ba organizasaun ne’e iha 2027.
Partisipasaun iha sorumutu ida-ne’e fó kontinuasaun ba integrasaun Timor-Leste iha estruturas ASEAN nian, hafoin adezaun hanesan Estadu-Membru ba da-11, iha fulan-outubru tinan 2025, no mós reafirma kompromisu nasionál ba implementasaun Planu Estratéjiku Komunidade Sosiokulturál no promosaun ba ASEAN ida ne’ebé inkluziva, reziliente no sentrada iha povu.






































