Iha loron 29 fulan-outubru tinan 2026, iha Kaikoli, Dili, Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, ne’ebé akompaña husi Ministru Obras Públikas, Samuel Marçal, inaugura Sentru Formasaun Seguransa no Saúde iha Servisu (OHS), ne’ebé sei utiliza ba formasaun, sertifikasaun no lisensiamentu ba operadór mákina no ekipamentu pezadu sira, iha ámbitu kompeténsia Institutu Jestaun Ekipamentus no Apoiu ba Dezenvolvimentu Infraestruturas (IGEADI, IP) nian, ho objetivu atu hasa’e kualifikasaun traballadór nasionál sira nian no reforsa seguransa iha utilizasaun ekipamentu hirak-ne’e.

Sentru ne’e ninia finalidade mak atu apoia implementasaun sistema formasaun ida, avaliasaun kompeténsia sira , sertifikasaun no lisensiamentu ba operadór mákina no ekipamentu sira ne’ebé iha risku aas, tuir rekizitu legál no mós padraun saúde no seguransa nian iha servisu. Inisiativa ne’e kobre preparasaun téknika ba operadór sira, identifikasaun no prevensaun ba risku profisionál sira, prosedimentu utilizasaun sira ne’ebé seguru, no mós konservasaun no manutensaun ba ekipamentu sira. Inisiativa ne’e mós ho objetivu atu asegura katak traballadór sira iha kualifikasaun ne’ebé presiza hodi hala’o atividade hirak-ne’e, prevene asidente sira iha servisu fatin, habelar oportunidade empregu nian ba timoroan sira no hamenus dependénsia ba operadór estranjeiru sira.
Durante serimónia ne’e, Primeiru-Ministru destaka nesesidade atu prepara rekursus umanus rai-laran nian hodi hatán ba ezijénsias téknikas ba projetu dezenvolvimentu no investimentu iha país ne’e. Xanana Gusmão husu ba IGEADI atu asegura akompañamentu ba sentru ne’e, manutensaun ba ekipamentu sira, no mós kontinuidade ba atividade formasaun. Xefe Governu ne’e mós agradese ba apoiu hosi Ajénsia Kooperasaun Internasionál Japaun (JICA) ba dezenvolvimentu kapasidade téknika nasionál.
Ministru Obras Públikas, Samuel Marçal, subliña katak kualifikasaun operadór sira nian tenke kobre la’ós de’it operasaun ba mákina sira, maibé mós identifikasaun risku, manutensaun preventiva no kumprimentu ba prosedimentu seguransa nian. Ministru ne’e alerta kona-ba perigu sira ne’ebé asosiadu ho utilizasaun ekipamentu pezadu sira, liuliu iha operasaun sira ne’ebé hala’o durante tempu udan no iha área sira ne’ebé afetadu hosi inundasaun ka rai-halai.
Estabelesimentu sentru ne’e halo parte iha alterasaun lejizlativa sira ne’ebé aprova hosi Governu iha tinan 2025. Dekretu-Lei n.º 18/2025, loron 2 fulan-jullu, habelar responsabilidades IGEADI nian atu promove formasaun téknika espesializada no sertifikada, enkuantu Dekretu-Lei n.º 19/2025, iha data ne’ebé hanesan, estabelese regra no kondisaun sira ba utilizasaun mákina no ekipamentu sira ho risku ne’ebé aas. Diploma hirak-ne’e hetan aprovasaun iha sorumutu Konsellu Ministrus loron 11 fulan-juñu tinan 2025.
Serimónia ne’e mós hetan partisipasaun husi Vise-Ministru Obras Públikas, Júlio do Carmo da Silva, Sekretáriu Estadu Eletrisidade, Bee no Saneamentu, Santos Noronha, Sekretáriu Estadu Protesaun Sivíl, Domingos Mariano Reis, Prezidente Komisaun E husi Parlamentu Nasionál, Deputadu Marcos Xavier, Segunda Komandante-Jerál Polísia Nasionál Timor-Leste, Komisária Asistente Natércia Eufrásia Soares Martins, Prezidente IGEADI, Ana Paula da Cruz, no mós reprezentante sira husi JICA iha Timor-Leste.
Inisiativa ne’e halo parte iha medidas Governu nian ne’ebé ho objetivu atu hasae kualifikasaun traballadór nasionál sira nian no mós aplikasaun padraun seguransa iha utilizasaun ekipamentu sira ho risku ne’ebé aas.