Timor-Leste komemora tinan 50 Loron Nasionál Feto ho omenajen ba feto Rezisténsia sira iha Bobonaru

Kua. 04 novembru 2026, 15:39h
875730544_1435823621436900_6572291718700181041_n

Governu liuhusi Sekretaria Estadu ba Igualdade iha loron 3 fulan-novembru tinan 2026, selebra Loron Nasionál Feto Timor-Leste nian ba da-50, iha munisípiu Bobonaru ho serimónia ida ne’ebé dedikada ba memória eroína nasionál Maria Tapó nian no rekoñesimentu ba kontribuisaun feto timoroan sira nian ne’ebé luta ba independénsia, harii Estadu no dezenvolvimentu nasionál. 864809833_1155942633443267_2812629556140184818_n 876441675_2721550751615761_5361212028438551527_n 888453030_1006160481768971_3550799738535887069_n 886744384_2165444317698065_2571487814888102743_n

Serimónia ne’e konta ho partisipasaun hosi Ministra Solidariedade Sosiál no Inkluzaun no mós Sekretaria Estadu Igualdade no Inkluzaun interina, Verónica das Dores, no inklui misa agradesimentu ida, omenajen ida iha rate Maria Tapó nian, no mós atividade desportiva ho partisipasaun reprezentante sira husi organizasaun feto, lideransa komunitária no komunidade lokál sira.

Loron Nasionál Feto selebra tinan-tinan iha loron 3 fulan-novembru, hodi hanoin-hikas Maria Tapó, membru hosi Organização Popular da Mulher Timorense (OPMT) ne’ebé mate iha funu iha data ne’ebá, tinan 1975. Eventu ne’e selebra ona dezde 1976, hodi rekoñese papél feto iha luta ba libertasaun nasionál, no konsagra ona nu’udar feriadu nasionál liuhusi Lei n. 10/2023, loron 5 fulan-abríl.

Iha ninia intervensaun, Verónica das Dores hanoin hikas sakrifísiu feto timoroan sira nian durante okupasaun, liuliu violénsia no diskriminasaun sira ne’ebé sira sofre, no mós destaka sira-nia partisipasaun iha Rezisténsia. Ministra salienta mós evolusaun husi prezensa feto iha edukasaun, polítika, ekonomia no instituisaun Estadu sira, nune’e mós dezafiu sira ne’ebé sei eziste relasiona ho igualdade ba oportunidade.

Governante ne’e defende nesesidade atu transforma kompromisu nasionál no internasionál sai medida konkreta, liuhusi integrasaun perspetiva jéneru no planeamentu, iha elaborasaun orsamentu no ezekusaun polítika públika. Nia destaka mós prevensaun no kombate violénsia bazeia ba jéneru, protesaun vítima, no mós partisipasaun feto iha prosesu foti desizaun, ne’ebé inklui iha nivel komunidade lokál sira.

Iha ninia mensajen ba komemorasaun data ne’e, Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, fó-hanoin katak, Konstituisaun Repúblika konsagra mós igualdade entre feto no mane, no mós husu atu konkretiza prinsípiu ida-ne’e, liuhusi polítika públika ne’ebé akompaña ho rekursus finanseiru sira ne’ebé presiza. Xefe Estadu destaka mós nesesidade hodi garante feto no labarik-feto sira hetan asesu ba edukasaun, saúde, protesaun sosiál, no mós partisipasaun polítika, no insentiva mane no labarik-mane sira atu partisipa iha promosaun igualdade no kombate diskriminasaun no violénsia kontra feto sira.

Prezidente Komisaun F Parlamentu Nasionál, Maria Barreto Gorumali, destaka mós kontribuisaun feto ba autodeterminasaun nasionál no defende rekoñesimentu ba sira-nia knaar iha istória Rezisténsia nian. Nia mós apela partisipasaun husi instituisaun públika, organizasaun feto, no komunidade sira iha prevensaun no kombate violénsia no mós diskriminasaun.

Komemorasaun ne’e hala’o ho tema “Feto Timor-Leste Selebra Tinan 50 Igualdade no Inkluzaun” ho lema “Ami Feto Timor-Leste sei la rende, sei luta nafatin to’o atinje Igualdade no Inkluzaun”, ne’ebé aprova husi Konsellu Ministrus iha loron 26 fulan-agostu tinan 2026.

Programa komemorativu ne’ebé koordena husi Sekretaria Estadu ba Igualdade ne’e inklui semináriu nasionál ida ne’ebé hala’o iha loron 26 fulan-outubru, iha Dili, no kontinua iha loron 6 fulan-novembru, iha Centro de Convenções de Díli, ho serimónia nasionál ofisiál ne’ebé prevee semináriu ida kona-ba papél feto sira nian iha konstrusaun pás, igualdade no dezenvolvimentu, espozisaun kona-ba sira-nia kontribuisaun ba Rezisténsia no konstrusaun Estadu, no mós atividade kulturál no artístika sira.

   Ba leten