Partisipante sira hosi programa Futuru Lider Ba ASEAN aprezenta projetu 16 kona-ba prioridade dezenvolvimentu nasionál

Kin. 22 outubru 2026, 10:38h
WhatsApp Image 2026-10-22 at 07.35.45

Iha loron 12 to’o 20 fulan-outubru tinan 2026, partisipantes iha edisaun datoluk hosi programa Futuru Lider Ba ASEAN (FLBA) aprezenta Projetu Aprendizajen Aplikada (Action Learning Projects-ALP) hamutuk 16, ne’ebé dezenvolve iha grupu, no  ho objetivu atu aprezenta proposta no rekomendasaun ba área prioritária oin-oin ba dezenvolvimentu Timor-Leste nian, ne’ebé bazeia mós ba esperiénsia sira ne’ebé halibur iha Estadus-Membrus ASEAN. 857258572_28889730390692392_1888753127670651022_n 855164073_1725867845176324_6459801187155681325_n 859864120_4538258803055453_4483678903925877660_n 857731727_1907100774004498_3238754867252382276_n

Projetu sira ne’e aprezenta ba objetivu  sertifikasaun  iha ámbitu  husi edisaun datoluk FLBA nian no abranje  área  empreendedorizmu, ekonomia dijitál, atrazu ba kreximentu infantíl (stunting), ekonomia azúl, ensinu superiór no peskiza, promosaun Timor-Leste nia imajen no turizmu, modernizasaun Administrasaun Públika, polítika edukativa Timor-Leste nian iha kontextu  ASEAN, ekonomia verde, saúde públika, juventude  no desportu, jestaun rezíduu, arte  no kultura, emprezas estranjeiras, lideransa feto nian, no mós desentralizasaun.

Servisu sira ne’e inkorpora koñesimentu no esperiénsia sira ne'ebé rekolle durante Programa Imersaun iha ASEAN iha tinan 2026, ne'ebé realiza iha fulan-jullu no fulan-agostu, iha ne'ebé partisipantes ne'ebé organizadu iha grupu oioin, vizita Brunei Darussalam, Kamboja, Indonézia, Laos, Malázia, Filipinas, Singapura, Tailándia no Vietnam.

Durante vizita sira ne’e, partisipante sira hasoru malu ho reprezentantes hosi instituisaun governu nian sira, emprezas, universidades, organizasaun dezenvolvimentu sira, no entidade sira seluk, hodi aprende esperiénsia no modelu oioin iha area dezenvolvimentu ekonómiku, dezenvolvimentu kapitál umanu, sustentabilidade, governasaun, no kooperasaun rejionál. Komponente ida-ne'e fó biban atu identifika esperiénsia hosi nasaun sira iha rejiaun ne’e, ne'ebé mak iha poténsia relevante ba dezafiu no prioridade nasionál, ne'ebé tuirmai konsidera iha elaborasaun projetu sira ne’e.

Edisaun datoluk hosi programa Futuru Lider Ba ASEAN nian lansa hosi Ministériu Negósius Estranjeirus no Kooperasaun iha loron 12 fulan-marsu tinan 2026, iha Dili, no halibur profisionál 120 hosi organizasaun besik 100, ne'ebé hili hosi kandidatu 480. Partisipante sira ne’e reprezenta Administrasaun Públika, setór privadu, sosiedade sivíl, no akademia, no mós sira mai hosi munisípiu no area profisionál oioin.

Programa ne’e ho durasaun fulan 12 no finansia hosi Governu, implementa liuhosi Ministériu Negósius Estranjeirus no Kooperasaun, iha koordenasaun ho Vise-Ministra ba Asuntus ASEAN, Milena Maria da Costa Rangel, no ho objetivu atu dezenvolve kapasidade joven profisionál timoroan sira nian hodi kontribui ba dezenvolvimentu nasionál no mós partisipasaun Timor-Leste nian iha ASEAN.

Edisaun datoluk ne’e inklui mós, iha fulan-abril, Programa Aselerasaun ida ne'ebé foka ba dezenvolvimentu rekursus umanus, lideransa, sustentabilidade, no kreximentu ekonómiku iha kontestu ASEAN nian, tuir fali ho komponente imersaun rejionál no dezenvolvimentu hosi projetu aprendizajen aplikada nian.

Programa Futuru Lider Ba ASEAN harii iha tinan 2024, halo parte iha esforsu Governu nian atu dezenvolve rekursus umanus ho koñesimentu kona-ba ASEAN no mós kapasidade atu kontribui ba Timor-Leste nia partisipasaun iha estrutura no inisiativa hosi organizasaun rejionál ne’e. Preparasaun ida-ne’e mós relevante iha kontestu hosi serbisu sira ne’ebé la’o daudaun ba Timor-Leste nia Prezidénsia dahuluk ba ASEAN, ne’ebé marka ona ba tinan 2029.

Aprezentasaun hosi projetu 16 konklui tan etapa ida hosi edisaun datoluk FLBA nian, ho proposta sira ne'ebé dezenvolve hosi partisipantes ne’ebé reflete aplikasaun koñesimentu ne'ebé hetan iha komponente oioin hosi programa ne’e.

 

 

   Ba leten