Governu reforsa koordenasaun interinstitusionál iha kombate ba brankeamentu kapitál bazeia ba komérsiu
Iha loron 20 fulan-outubru tinan 2026, iha Dili, Ministru Justisa no Koprezidente Komisaun Nasionál ba Implementasaun Medidas Kombate ba Brankeamentu Kapitál no Finansiamentu Terrorizmu (CNCBC), Sérgio de Jesus Fernandes da Costa Hornai, loke Workshop Nasionál kona-ba Reforsu Resposta ba Brankeamentu Kapitál Bazeia ba Komérsiu: Detesaun ba Asaun, ne’ebé hala’o durante loron rua ho apoiu tékniku husi Banku Aziátiku Dezenvolvimentu (ADB) no Gabinete Nasoins Unidas nan kona-ba Droga no Krime (UNODC).

Workshop ne’e ho objetivu atu reforsa koñesimentu, koordenasaun no kapasidade instituisaun públiku no privadu sira nian hodi identifika, analiza, no responde ba prátika brankeamentu kapitál sira ne’ebé uza operasaun komersiál atu subar orijen ilísitu ka transfere fundu.
Brankeamentu kapitál bazeia ba komérsiu, ne'ebé koñesidu ho sigla ingleza TBML (Trade-Based Money Laundering), bele utiliza operasaun komersiál sira ne'ebé haree hanesan lejítimu atu muda ka subar fundu sira ne’ebé mai hosi orijen ilísita, liuhusi prátika sira hanesan falsifika fatura, subvalorizasaun (fó valór menus ba sasán kompara ho ninia valór real) ka sobrevalorizasaun (fó valór aas ba sasán kompara ho ninia valór real) ba sasán sira, no mós manipulasaun informasaun sira kona-ba folin, kuantidade ka kualidade sasán sira.
Durante abertura, Ministru Justisa destaka nesesidade atu reforsa kooperasaun interinstitusionál no troka informasaun sira, hodi konsidera dadus ne’ebé nesesáriu atu identifika operasaun hirak-ne’e dala barak namkari iha entidade oioin hosi setór finanseiru, komersiál, aduaneiru, polisiál no judisiál.
Atividade ne'ebé hala'o iha loron 20 no 21 fulan-outubru inklui análize ba kazu prátiku no métodu sira ne'ebé uza iha tipu brankeamentu kapitál ida-ne’e, identifikasaun ba lakuna operasionál no troka esperiénsia entre instituisaun sira ne'ebé partisipa.
Workshop ne’e tenke kontribui ba dezenvolvimentu matadalan nasionál espesífika atu kombate brankeamentu kapitál bazeia ba komérsiu no mós aperfeisoa mekanizmu komunikasaun tranzasaun suspeita nian, ne’ebé adapta ho realidade institusionál Timor-Leste nian, ho objetivu atu hadi’a kapasidade detesaun no resposta husi autoridade kompetente sira.
Inisiativa ne’e halo parte iha prosesu reforsa sistema nasionál ba prevensaun no kombate brankeamentu kapitál no mós finansiamentu ba terrorizmu. Iha fulan-setembru tinan 2026, Konsellu Ministrus apoia rekomendasaun CNCBC nian kona-ba adosaun Relatóriu Avaliasaun Mútua Timor-Leste nian hosi 2024, Planu Estratéjiku Nasionál 2025–2028, no mós Relatóriu Avaliasaun Risku Nasionál 2025 nian no ninia aneksu sira.
Avaliasaun Mútua, ne’ebé hala’o husi Grupu Ázia-Pasífiku kona-ba Brankeamentu Kapitál (APG), konklui katak Timor-Leste kumpre tomak ka barak liu rekomendasaun 22 husi rekomendasaun 40 husi Grupu Asaun Finanseira (GAFI) no kumpre parsialmente rekomendasaun 12 sira seluk. Avaliasaun ne'e identifika área sira ne'ebé presiza reforsu, liuliu iha nivel supervizaun, prevensaun, peskiza, rekuperasaun no konfiskasaun ba ativus, no mós aplikasaun sansaun finanseira.
Governu halo akompañamentu ba rekomendasaun hirak-ne'e liuhusi reforsu kuadru legál no institusionál, atualiza avaliasaun risku nasionál, hadi'a koordenasaun entre entidade kompetente sira, no mós implementasaun Planu Estratéjiku Nasionál 2025–2028.
Partisipante iha workshop ne’e inklui reprezentantes husi instituisaun sira ne’ebé integra iha CNCBC no mós entidade relevante sira seluk, inklui Polísia Nasionál Timor-Leste, Polísia Sientífika Investigasaun Kriminál, Unidade Informasaun Finanseira, Autoridade Aduaneira, Autoridade Tributária, Servisu Rejistu no Verifikasaun Emprezariál (SERVE), Servisu Migrasaun, intuisaun finanseira no reprezentante sira husi setór privadu , nune’e mós reprezentante sira husi BAD no UNODC.
Inisiativa ne’e mós inklui programa rejionál ida ne’ebé dezenvolve husi BAD no UNODC atu haforsa kapasidade institusionál no operasionál ba prevensaun, detesaun no resposta ba brankeamentu kapitál bazeia ba komérsiu, no mós promove kooperasaun entre entidade sira ne’ebé responsavel ba supervizaun finanseira, kontrolu aduaneiru no aplikasaun lei.






































