Governu reforsa koordenasaun interinstitusionál iha kombate ba brankeamentu kapitál bazeia ba komérsiu

Kin. 22 outubru 2026, 10:09h
855777759_2273307959912317_7570763509761250317_n

Iha loron 20 fulan-outubru tinan 2026, iha Dili,  Ministru Justisa no Koprezidente Komisaun Nasionál ba Implementasaun Medidas Kombate ba  Brankeamentu Kapitál no Finansiamentu Terrorizmu (CNCBC), Sérgio de Jesus Fernandes da Costa Hornai, loke   Workshop Nasionál kona-ba Reforsu  Resposta ba Brankeamentu Kapitál Bazeia ba Komérsiu: Detesaun ba Asaun, ne’ebé hala’o durante loron rua ho apoiu tékniku husi Banku Aziátiku Dezenvolvimentu (ADB) no Gabinete Nasoins Unidas nan kona-ba Droga no Krime (UNODC). 855704859_1802028697587329_8699028481677711468_n 857350148_1121717423688659_165218829339097183_n 855711528_4560658444261093_2613191173273233385_n 854670298_29292193743751411_7046586093744697356_n 859582027_1129498449575665_3227313923265159202_n

Workshop ne’e ho objetivu atu reforsa koñesimentu, koordenasaun no kapasidade instituisaun públiku no privadu sira nian hodi  identifika, analiza, no responde ba prátika brankeamentu kapitál sira ne’ebé uza operasaun komersiál atu subar orijen ilísitu ka transfere fundu.

Brankeamentu kapitál bazeia ba komérsiu, ne'ebé koñesidu ho sigla ingleza TBML (Trade-Based Money Laundering), bele utiliza operasaun komersiál  sira ne'ebé haree hanesan  lejítimu atu muda ka subar fundu sira ne’ebé mai hosi orijen ilísita, liuhusi prátika sira hanesan falsifika fatura, subvalorizasaun (fó valór menus ba sasán kompara ho ninia valór real)  ka sobrevalorizasaun (fó valór aas ba sasán kompara ho ninia valór real) ba  sasán sira, no mós manipulasaun  informasaun sira  kona-ba folin, kuantidade ka kualidade sasán sira.

Durante abertura, Ministru Justisa destaka nesesidade atu reforsa kooperasaun interinstitusionál no troka informasaun sira, hodi konsidera dadus ne’ebé nesesáriu atu identifika operasaun hirak-ne’e dala barak namkari iha entidade  oioin hosi setór finanseiru, komersiál, aduaneiru, polisiál no judisiál.

Atividade ne'ebé hala'o iha loron 20 no 21 fulan-outubru inklui análize ba kazu prátiku no métodu sira ne'ebé uza iha tipu brankeamentu kapitál ida-ne’e, identifikasaun ba lakuna operasionál no troka esperiénsia entre instituisaun sira ne'ebé partisipa.

Workshop ne’e tenke kontribui ba dezenvolvimentu matadalan nasionál espesífika atu kombate brankeamentu kapitál bazeia ba komérsiu no mós aperfeisoa mekanizmu komunikasaun tranzasaun suspeita nian, ne’ebé adapta ho realidade institusionál Timor-Leste nian, ho objetivu atu hadi’a kapasidade detesaun no resposta husi autoridade kompetente sira.

Inisiativa ne’e halo parte iha prosesu  reforsa sistema nasionál ba prevensaun no kombate brankeamentu kapitál no mós finansiamentu ba terrorizmu. Iha fulan-setembru tinan 2026, Konsellu Ministrus apoia  rekomendasaun CNCBC nian kona-ba adosaun Relatóriu Avaliasaun Mútua Timor-Leste nian hosi 2024, Planu Estratéjiku Nasionál 2025–2028, no mós Relatóriu Avaliasaun Risku Nasionál 2025 nian no ninia aneksu sira.

Avaliasaun Mútua, ne’ebé hala’o husi Grupu Ázia-Pasífiku kona-ba Brankeamentu Kapitál (APG), konklui katak Timor-Leste kumpre tomak ka barak liu  rekomendasaun 22 husi rekomendasaun 40 husi Grupu  Asaun Finanseira (GAFI) no kumpre parsialmente rekomendasaun 12 sira seluk. Avaliasaun ne'e identifika área sira ne'ebé presiza reforsu, liuliu iha nivel supervizaun, prevensaun, peskiza, rekuperasaun no konfiskasaun ba ativus, no mós aplikasaun sansaun finanseira.

Governu halo akompañamentu ba rekomendasaun hirak-ne'e liuhusi reforsu kuadru legál no institusionál,  atualiza avaliasaun risku nasionál, hadi'a koordenasaun entre entidade kompetente sira, no mós implementasaun  Planu Estratéjiku Nasionál 2025–2028.

Partisipante iha workshop ne’e inklui reprezentantes husi instituisaun sira ne’ebé integra  iha CNCBC no mós entidade relevante sira seluk, inklui Polísia Nasionál Timor-Leste, Polísia Sientífika Investigasaun Kriminál, Unidade Informasaun Finanseira, Autoridade Aduaneira, Autoridade Tributária, Servisu Rejistu no Verifikasaun Emprezariál (SERVE), Servisu Migrasaun, intuisaun finanseira no reprezentante sira husi setór privadu , nune’e   mós reprezentante sira husi BAD no  UNODC.

Inisiativa ne’e mós inklui programa rejionál ida ne’ebé dezenvolve husi BAD no  UNODC atu haforsa  kapasidade institusionál no operasionál ba prevensaun, detesaun no resposta ba brankeamentu kapitál bazeia ba komérsiu, no mós promove kooperasaun entre entidade sira ne’ebé responsavel ba supervizaun finanseira, kontrolu aduaneiru no aplikasaun lei.

 

   Ba leten