Governu selebra Loron Mundiál Ai-han ho foku ba inovasaun no mós seguransa ai-han no nutrisaun
Iha loron 16 fulan-outubru tinan 2026, Governu selebra Loron Mundiál Ai-han nian ho serimónia ida ne’ebé hala’o iha Dili, ne’ebé organiza hosi Konsellu Nasionál ba Seguransa no Soberania Ai-han no Nutrisionál Timor-Leste (CONSSAN-TL, akrónimu iha lian portugés), iha kolaborasaun ho ministériu relevante sira, Organizasaun Nasoins Unidas ba Ai-han no Agrikultura (FAO), no mós parseiru dezenvolvimentu sira. Selebrasaun ne’e destaka investimentu iha inovasaun, aumentu no diversifikasaun produsaun lokál, no mós hadi’a seguransa ai-han no nutrisaun.

Serimónia ne’e prezide husi Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór Asuntus Sosiais no Prezidente CONSSAN-TL, Mariano Assanami Sabino, no mós inklui partisipasaun husi Ministru Agrikultura, Pekuária, Peskas no Florestas, Marcos da Cruz, Koordenadora Rezidente Nasoins Unidas iha Timor-Leste, Funmi Balogun, no reprezentantes hosi instituisaun públika sira, organizasoins internasionais, parseiru dezenvolvimentu sira, agrikultór sira no komunidades.
Ho tema globál “Innovate Today. Nourish Tomorrow” (“Inova ohin. Nutrisaun aban”) no tema nasionál “Investe iha inovasaun hodi garante seguransa ai-han no nutrisaun”, selebrasaun ne’e foka ba buka solusaun hodi hasa’e produsaun ai-han lokál, hadi’a kualidade ai-han, no mós fasilita família sira-nia asesu ba ai-han oioin no nutritivu.
CONSSAN-TL nu’udar órgaun interministeriál ba koordenasaun implementasaun, monitorizasaun no avaliasaun ba polítika públika sira ne’ebé relasiona ho seguransa no mós soberania ai-han no nutrisaun.
Iha ninia diskursu, Mariano Assanami Sabino destaka dezafiu sira ne’ebé Timor-Leste kontinua hasoru kona-ba produtividade agríkola, efeitu husi mudansa klimátika, lakon pós-kolleita, diversidade ai-han ne’ebé iha, no mós produtór sira-nia asesu ba teknolojia no merkadu sira.
Vise-Primeiru-Ministru defende investimentu iha fini ho kualidade, sistema irrigasaun ne’ebé efisiente, teknolojia apropriadu, peskiza sientífika, no formasaun téknika ba produtór sira, nune’e mós hadi’a servisu estensaun rurál no infraestrutura ba armazenamentu no mós prosesamentu produtu agríkola sira. Nia mós destaka nesesidade atu fasilita agrikultór, peskadór, feto, no joven sira hetan asesu ba finansiamentu, koñesimentu, no mós oportunidade merkadu.
Mariano Assanami Sabino salienta mós katak inovasaun tenke kombina koñesimentu tradisionál komunidade sira nian ho teknolojia foun no prátika sustentável hodi hasa’e produtividade, proteje rekursu naturál, no hadi’a kapasidade atu hatán ba efeitu sira hosi mudansa klimátika.
Ministru Agrikultura, Pekuária, Peskas no Florestas, Marcos da Cruz, destaka katak inovasaun la’ós de’it atu uza teknolojia ka ekipamentu foun, maibé inklui mós hadi’a téknika kultivu nian, hakiak animál, peska no akikultura, jestaun bee no rai, armazenamentu no transformasaun produtu lokál, no mós ligasaun entre produtór ho merkadu.
Ministru ne’e mós salienta nesesidade atu hamenus lakon pós-kolleita no promove solusaun sira ne'ebé adapta ho nesesidade agrikultór sira nian, hakiak-na’in sira (sira ne’ebé hakiak animál) no peskadór sira, liuhusi kombinasaun koñesimentu lokál, prátika di'ak sira ne'ebé dezenvolve iha komunidade nia laran no peskiza prátika.
Komemorasaun ne’e inklui Feira Nasionál ida iha loron 15 no 16 fulan-outubru, ho partisipasaun agrikultór sira husi munisípiu oioin, instituisaun públika sira, ajénsias Nasoins Unidas nian, no parseiru dezenvolvimentu sira. Espozisaun ne’e halibur produtu agríkola, ai-han tradisionál no inisiativa ba transformasaun alimentár, hodi fó koñesimentu kona ba diversidade hosi produsaun nasionál.
Programa ne’e inklui mós lansamentu World Food Forum Youth Chapter iha Timor-Leste no mós sesaun diskusaun painél kona-ba produsaun ai-han, investimentu no nutrisaun, inklui debate ida ne’ebé foka ba inovasaun iha produsaun lokál no asesu ba merkadu.
Loron Mundiál Ai-han selebra tinan-tinan iha loron 16 fulan-outubru, loron ne’ebé marka fundasaun FAO iha tinan 1945. Iha Timor-Leste, komemorasaun tinan 2026 nian halo parte iha inisiativas husi CONSSAN-TL ne’ebé ho objetivu atu promove koordenasaun entre instituisaun públika sira, munisípius, produtór sira no parseiru dezenvolvimentu sira iha área seguransa ai-han no nutrisaun.






































