Primeiru-Ministru reafirma kompromisu ba liberdade imprensa no destaka responsabilidade no mós rigór iha era dijitál
Iha loron 16 fulan-outubru tinan 2026, iha Centro de Convenções de Díli, Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão partisipa iha komemorasaun Loron Nasionál Liberdade Imprensa nian ba dala 4, iha ne’ebé nia reafirma kompromisu Governu Konstitusionál da-9 nian ba liberdade imprensa no espresaun, no mós destaka responsabilidade, étika profisionál, no verifikasaun faktu sira ne’ebé hanesan prinsípiu sira bainhira hala’o knaar jornalizmu.

Komemorasaun tinan ida-ne’e, ho tema “Mídia Livre, Demokrasia Metin”, hala’o ho partisipasaun husi Sekretaria Estadu Komunikasaun Sosiál, Konsellu Imprensa, no asosiasaun jornalista sira, no inklui espozisaun, debate, Marxa Liberdade, no mós entrega Prémiu Jornalizmu Nasionál.
Iha nia intervensaun, Xefe Governu salienta papél órgaun komunikasaun sosiál nian iha fó informasaun ba sidadaun sira, akompañamentu ba atividade instituisaun públika sira nian, no mós partisipasaun iha vida demokrátika.
“Governu tenke simu pergunta no krítika ne’ebé bazeia ba faktu. Krítika ne’ebé konstrutiva bele ajuda Governu hodi hadi’a nia serbisu no responde ba nesesidade populasaun nian. Aleinde ne’e, jornalista sira mós tenke verifika informasaun, respeita étika profisionál, no transmite notísia ho rigor”, dehan Primeiru-Ministru.
Xanana Gusmão ko’alia mós kona-ba mudansa ne'ebé kauza hosi teknolojia dijitál, rede sosiál, no Intelijénsia Artifisiál iha maneira oinsá hetan no fahe informasaun. Teknolojia sira-ne'e kria posibilidade foun ba investigasaun no análize dadus, maibé mós aumenta risku ne'ebé relasiona ho notísia falsu, vídeo sira ne'ebé manipuladu, no mós konteúdu sira ne'ebé prodús uza Intelijénsia Artifisiál hodi lohi públiku.
“Tanba ne’e, jornalista sira labele fó prioridade de’it ba velosidade, maibé tenke fó prioridade mós ba kredibilidade no responsabilidade”, nia hateten.
Primeiru-Ministru afirma katak Intelijénsia Artifisiál bele fó apoiu ba serbisu jornalístiku, maibé la bele substitui prosesu verifikasaun faktus ka julgamentu profisionál jornalista sira-nian. Nia subliña mós nesesidade kooperasaun entre Governu, Sekretaria Estadu Komunikasaun Sosiál, Konsellu Imprensa, mídia sira, organizasaun jornalista sira, instituisaun ensinu sira no sosiedade sivíl sira hodi kombate dezinformasaun (informasaun ne’ebé laloos).
Iha ámbitu ida-ne’e, nia destaka mós responsabilidade instituisaun públika sira nian atu disponibiliza informasaun ofisiál ho forma ida ne’ebé klaru no tuir tempu loloos, sein uza luta hasoru dezinformasaun hodi limita liberdade espresaun ka krítika ba atividade governu nian.
“Instituisaun públika sira tenke fasilita asesu bá informasaun ofisiál ho klaru no iha tempu apropriadu. Maibé, esforsu atu kombate dezinformasaun labele sai razaun atu taka ema nia ibun ka limita krítika bá Governu”, nia afirma.
Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál, Expedito Loro Dias Ximenes, destaka mós, durante komemorasaun ne’e, relasaun entre liberdade no responsabilidade iha hala’o knaar jornalizmu nian, no mós defende utilizasaun ba teknolojia foun sira ho étika no responsavel hosi profisionál mídia sira.
Programa komemorasaun ne’e hahú iha loron 15 fulan-outubru ho abertura ba Feira Liberdade, ne’ebé halibur fotografia no dokumentasaun kona-ba servisu no mós kontribuisaun husi eis jornalista no profisionál mídia sira durante luta ba libertasaun nasionál. Iha loron 16, atividade sira inklui debate kona-ba seguransa jornalista sira nian no dezafiu sira hosi Intelijénsia Artifisiál, misa ida iha Igreja Motaél, omenajen ida ba jornalista sira ne’ebé mate ona, Marxa Liberdade, no entrega Prémiu Jornalizmu Nasionál.
Loron Nasionál Liberdade Imprensa nian estabelese hosi Parlamentu Nasionál iha tinan 2022 no selebra tinan-tinan iha loron 16 fulan-Outubru, data ne'ebé koinside ho memória hosi jornalista na'in-lima (Greg Shackleton, Tony Stewart, Gary Cunningham, Brian Peters no Malcolm Rennie) ne'ebé mate iha Balibo iha loron 16 fulan-Outubru tinan 1975.
Selebrasaun tinan ne’e marka Loron Nasionál Liberdade Imprensa ba dala haat no aniversáriu ba dala 51 jornalista na’in-lima mate iha Balibo.






































