Ministériu Edukasaun no Ministériu Administrasaun Estatál determina ona suspensaun temporáriu ba atividade letiva prezensiál iha loron 15, 16, no 17 fulan-outubru tinan 2026, iha territóriu nasionál tomak, hanesan medida preventiva ida ne’ebé ho objetivu atu proteje saúde estudante sira, profesór sira, no membru komunidade edukativa sira seluk haree ba kondisaun kualidade anin daudaun ne’e.
Medida ne’e kobre estabelesimentu públiku, privadu, no kooperativu sira ne’ebé integradu iha rede servisu edukasaun públika, hahú hosi pré-eskolár no ensinu báziku to’o ensinu sekundáriu jerál no ensinu sekundáriu tékniku-vokasionál.
Desizaun ne’e foti bazeia ba informasaun hosi Diresaun Nasionál Meteorolojia ho Jeofízika (DNMG, sigla iha lian portugés) kona-ba kualidade anin ne’ebé sai aat, ne’ebé relasiona ho prezensa hosi partíkula poluente ne’ebé mai hosi inséndiu no sunu sira iha rejiaun ne’e. Iha loron hirak ikus ne’e, rejista ona iha Dili valór Índise Kualidade Anin (IQA, akrónimu iha lian portugés) hosi 165 to’o 174, ne’ebé koresponde ba nivel ne’ebé konsidera perigozu ba saúde.
DNMG akompaña hela situasaun no alerta ona ba posibilidade konsentrasaun hosi suar no partíkula poluente sira aumenta fali iha loron hirak tuirmai, tanba kondisaun atmosférika no movimentu hosi suar ne’ebé mai hosi rejiaun ne’e.
Suspensaun hosi aula prezensiál konsidera mós risku sira ne’ebé asosiadu ho kontaktu ho partíkula sira-ne’e no preokupasaun ne’ebé maka Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, hato’o kona-ba efeitu posivel sira hosi situasaun atuál ba saúde labarik no joven sira nian.
Kuarta-feira ida-ne’e, loron 14 fulan-outubru, sei utiliza hosi eskola sira hodi prepara estudante sira ba loron tolu suspensaun hosi atividade prezensiál sira. Diretór eskola sira tenke asegura katak profesór sira fornese traballu sira atu halo iha uma no mós orientasaun hodi akompaña prosesu estudu durante períodu ida-ne’e.
Hosi loron 15 to’o 17 fulan-outubru, bele implementa forma alternativa apoiu pedagójiku nian, tuir matadalan hosi órgaun kompetente sira. Estabelesimentu edukativu sira mós tenke elabora planus espesífikus ba rekuperasaun atividade ensinu no aprendizajen nian.
Ministériu Edukasaun no Ministériu Administrasaun Estatál rekomenda katak família sira, durante períodu ida-ne’e, evita husik labarik sira iha li’ur lahó nesesidade no la bele halo atividade fízika iha li’ur. Bainhira presiza sai hosi uma, rekomenda atu uza protesaun respiratóriu ne’ebé apropriadu.
Rekomenda mós atu odamatan no janela sira taka nafatin durante períodu sira ho konsentrasaun hosi suar ka partíkula poluente sira to’o nivel ne’ebé aas liu no atu evita sunu lixu ka materiál sira seluk ne’ebé bele kontribui ba poluisaun anin sai aat liután.
Diretór eskola sira tenke asegura katak matadalan sira-ne’e habelar ba estudantes, profesór sira, funsionárius, inan-aman no enkarregadu edukasaun sira, no mós komunidade edukativa tomak.
Eskola sira ne’ebé la halo parte iha rede servisu edukasaun públika no mós eskola internasionál sira mós rekomenda atu tau iha konsiderasaun kona-ba kondisaun kualidade anin atuál no protesaun ba labarik sira-nia saúde bainhira define sira-nia atividade.