Governu Reafirma Kompromisu ba Prezervasaun Tais no Hasa’e Valór Ekonómiku ba Soru-na’in sira

Ter. 13 outubru 2026, 17:09h
845098364_971248339363676_9185671804484389702_n

Ministru Juventude, Desportu, Arte no Kultura, Nelyo Isaac Sarmento, no Sekretáriu Estadu Arte no Kultura, Jorge Soares Cristóvão, iha tersa-feira, loron 13 fulan-outubru tinan 2026, iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Dili, partisipa iha abertura Forun Nasionál Rede Soru-Na’in Tais ba da-4, ne’ebé ho intensaun atu haforsa prezervasaun, kapasitasaun no sustentabilidade produsaun tais iha Timor-Leste. 847032877_971249316030245_1372799617107898114_n 844497556_971248696030307_2864898444515485181_n 842534240_2955884128121134_5351663557858543674_n 843573570_1332947058788939_1663310250622243926_n 846570056_945265471575861_7147947796034220049_n 844150314_1145226281589713_2205917137091914469_n 846594305_1644847340559136_8509794157859054481_n 844207104_2453974245127357_785870243903984494_n 846375869_2362530221164810_3096998413948057164_n

Serimónia abertura ne’ebé prezide hosi Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, no halibur partisipante besik 250, ne’ebé inklui soru-na’in hosi Timor-Leste laran tomak, reprezentantes hosi Governu, organizasaun sosiedade sivíl sira no parseiru dezenvolvimentu sira, hodi ko’alia kona-ba medida sira ne’ebé ho objetivu atu prezerva koñesimentu tradisionál ne’ebé asosia ho tais, iha tempu hanesan reforsa ninia kontributu ba kriasaun rendimentu no dezenvolvimentu ekonómiku lokál.

Iha nia intervensaun, Ministru Nelyo Isac Sarmento destaka nesesidade atu garante transmisaun koñesimentu no téknika soru tradisionál ba jerasaun foun sira, no mós reafirma kompromisu Governu nian ba prezervasaun no promosaun tais.

Governu dezenvolve ona inisiativa oioin atu prezerva no promove tais liuhosi Sekretaria Estadu Arte no Kultura, iha kolaborasaun ho organizasaun no rede soru-na’in sira, inklui Timor Aid, Fundasaun Alola no Rede Soru-na’in. Iha fulan-abril tinan ida-ne’e, Sekretáriu Estadu Arte no Kultura asina Memorandu Entendimentu ida ho Timor Aid no Fundasaun Alola hodi reforsa apoiu asosiasaun Rede Soru-Na’in sira iha territóriu nasionál tomak, promove sustentabilidade artezanatu timorense, no mós hasa’e asesu produtu sira ne’e ba merkadu nasionál no internasionál.

Forun ne’e sai mós oportunidade ida atu reforsa kolaborasaun entre instituisaun públika, organizasaun parseira no soru-na’in sira rasik kona-ba kestaun sira hanesan kualidade no sustentabilidade produsaun nian, asesu ba merkadu, valorizasaun ekonómika ba serbisu soru-na’in sira nian, no mós kontinuidade koñesimentu tradisionál nian.

Iha abertura sorumutu ne’e, Prezidente José Ramos-Horta defende katak prevensaun ba patrimóniu ida-ne’e tenke iha ligasaun ho hadi’a kondisaun ekonómika feto sira ne’ebé prodús, hodi subliña importánsia hosi remunerasaun ne’ebé justu no mós garantia katak komersializasaun produtu sira ne’e respeita nia autentisidade (orijinalidade) kulturál no fó benefísiu diretu ba soru-na’in sira.

Tais dezempeña papél sentrál ida iha identidade kulturál no iha moris sosiál komunidade timorense sira nian, hodi uza iha serimónia tradisionál, selebrasaun no momentu importante sira seluk iha moris komunidade nian. Padraun (modelu), kór no téknika produsaun nian iha karakterístika rasik hosi rejiaun oioin país nian, ne’ebé reflete ba diversidade kulturál Timor-Leste nian.

Iha fulan-dezembru 2021, tais tradisionál Timor-Leste nian hetan inskrisaun hosi UNESCO iha Lista Patrimóniu Kulturál Imateriál ne'ebé Presiza Salvaguarda Urjente. Entre dezafiu sira ne'ebé identifika ona ba nia prezervasaun maka redusaun iha númeru soru-na’in sira, jerasaun foun sira ladún iha interese atu aprende téknika soru tradisionál, lakon motivu balun no métodu produsaun nian, no mós limitasaun asesu nian ba merkadu.

Iha kontestu ida-ne’e, Forun Nasionál Rede Soru-Na’in Tais nian ba da-4, ne’ebé ho objetivu atu kontribui ba esforsu hamutuk hatán ba dezafiu sira-ne’e, nune’e bele aliña salvaguarda patrimóniu kulturál ho kapasitasaun soru-na’in sira, valorizasaun sira-nia serbisu, no mós dezenvolvimentu oportunidade ekonómika ne’ebé sustentavel ba komunidade sira.

 

   Ba leten