Semináriu “Panorama Orsamentál 2027” halibur Governu, Parlamentu, Sosiedade Sivíl no Parseiru sira atu diskute kona-ba finansas públikas

Ter. 13 outubru 2026, 09:39h
844190169_1771699977253545_7326334176560976034_n

Aban, 14 fulan-outubru tinan 2026, Komisaun Finansas Públikas (Komisaun C) husi Parlamentu Nasionál sei hala’o  Semináriu “Panorama Orsamentál 2027” iha Auditóriu Kay Rala Xanana Gusmão, iha Ministériu Finansas, Dili.  Inisiativa ne’e hala’o iha ámbitu prosesu apresiasaun ba Proposta Lei Orsamentu Jerál Estadu (OJE) nian ba tinan 2027 no sei hetan partisipasaun husi membrus Governu, Deputadus, reprezentantes husi órgaun fiskalizasaun no kontrolu finanseiru, instituisaun finanseira sira, sosiedade sivíl, parseiru dezenvolvimentu sira, no mós organizasaun internasionál sira.

Semináriu ne’e ho objetivu atu  promove análize no debate kona-ba situasaun ekonómika no finanseira Estadu nian no mós perspetiva ba tinan 2027, hodi halibur kontribuisaun oioin kona-ba tendénsia prinsipál iha área ekonómika no orsamentál, dezafiu sira husi finansas públikas, no mós elaborasaun no ezekusaun OJE nian.

Sesaun abertura ne’e sei hahú iha tuku 9:15 dadeer, ho diskursu sira hosi prezidente Komisaun C, Cedelizia Faria dos Santos, no Prezidente Parlamentu Nasionál, Maria Fernanda Lay.

Partisipasaun Governu nian sei hahú iha tuku 10:00 dadeer, ho diskursu husi Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór Asuntus Ekonómikus no Ministru Turizmu no Ambiente, Francisco Kalbuadi Lay. Tuir fali diskursu husi Ministra Finansas, Santina José Rodrigues Viegas Cardoso, no Ministru Planeamentu no Investimentu Estratéjiku, Gastão Francisco de Sousa, ne’ebé akompaña husi reprezentante sira husi CAFI no ADN.

Durante lokraik, sei hetan mós partisipasaun husi Ministru Petróleu no Rekursus Minerais, Francisco da Costa Monteiro, ne’ebé akompaña husi reprezentante sira hosi Autoridade Nasionál Petróleu (ANP), Autoridade Nasionál Minerais (ANM), TIMOR GAP, no Institutu Jeosiénsias Timor-Leste (IGTL, sigla iha lian portugés), no mós Ministra Solidariedade Sosiál no Inkluzaun, Verónica das Dores, ne’ebé  akompaña husi reprezentantes Institutu Nasionál Seguransa Sosiál (INSS) no Fundu Rezerva Seguransa Sosiál (FRSS) nian.

Programa ne’e inklui mós diskursu husi Governadór Banku Sentrál Timor-Leste, Hélder Lopes, Prezidente Tribunál Rekursu, Afonso Carmona, ne’ebé akompaña husi Kámara Kontas, Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oe-Kusi Ambenu, no mós reprezentante sira husi Banku Mundiál no organizasaun Lao hamutuk.

Entre tópiku hirak ne’ebé prevee maka perspetiva makroekonómika ba tinan 2027, evolusaun husi reseitas públikas, estrutura no prioridade sira husi despeza públika, finansiamentu défise no dívida públika, sustentabilidade husi finansas públikas, reseita petrolífera no Fundu Petrolíferu, implementasaun orsamentál no kualidade despeza públika, nune’e  mós risku orsamentál prinsipál sira ba períodu 2027 to’o 2030.

Semináriu ne’e mós sei ko’alia kona-ba ezekusaun finanseira no sustentabilidade sistema Seguransa Sosiál nian, nune’e mós jestaun investimentu, risku finanseiru no sustentabilidade Fundu Rezerva Seguransa Sosiál nian. Programa ne’e inklui sesaun pergunta-resposta no debate ida entre partisipantes.

Komisaun C hein katak kontribuisaun sira ne’ebé aprezenta durante semináriu ne’e sei apoia análize ba Proposta Lei OJE nian ba tinan 2027 no mós permite atu identifika dezafiu no risku sira ne’ebé sei konsidera iha prosesu apresiasaun parlamentár.

Semináriu ne’e hala’o iha ámbitu kalendáriu apresiasaun ba Proposta Lei OJE nian ba tinan 2027, ne’ebé Governu submete ba Parlamentu Nasionál iha loron 1 fulan-outubru. Proposta ne’e haruka  ba komisaun espesializada permanente sira no ba Komisaun C iha loron 5 fulan-outubru. Husi loron 13 to’o 23 fulan-outubru, sei hala'o audiénsia iha komisaun espesializada permanente sira, ho konkluzaun husi Relatóriu no Paresér hosi Komisaun C  ne’ebé marka ona ba loron 4 fulan-novembru. Tuir mai sei halo apresiasaun no votasaun ba proposta iha plenária, iha jeneralidade no iha espesialidade, no mós votasaun finál globál.

 

   Ba leten