Ministru Administrasaun Estatál partisipa iha Sorumutu Hakerek-na'in Lian Portugés nian ba da-14 iha Kabuverde
Iha loron 8 to’o loron 10 fulan-outubru tinan 2026, iha sidade Praia, Kabuverde, Ministru Administrasaun Estatál, Tomás do Rosário Cabral partisipa iha Sorumutu Hakerek-na'in Lian Portugés nian ba da-14, ho tema “Lian Portugés nu’udar elementu adaptasaun nian iha mundu ida ne’ebé muda”.
Sorumutu ne’ebé organiza hosi União das Cidades Capitais de Língua Portuguesa (UCCLA), iha parseria ho Kámara Munisipál Praia, ne’ebé halibur eskritór sira, akadémikus no reprezentantes institusionais hosi nasaun luzófonu sira hodi ko'alia kona-ba dezafiu atuál hosi lian, literatura no sirkulasaun hosi produsaun kulturál.
Iha sesaun ofisiál abertura nian, iha loron 8 fulan-outubru, Ministru Administrasaun Estatál destaka signifikadu istóriku no polítiku lian portugés nian ba Timor-Leste, hodi hanoin hikas ninia papél durante okupasaun indonézia.
“Portugés hanesan lian ida rezisténsia nian. Durante okupasaun, ninia prezensa nu’udar obstákulu ida ba asimilasaun povu timoroan hosi invazór. Ko’alia portugés hanesan mós aktu rezisténsia ida, ne’ebé liuhosi nia ami afirma ami-nia identidade rasik no rekuza orden ida ne’ebé nega ami-nia direitu ba autodeterminasaun”, nia afirma.
Tomás do Rosário Cabral salienta mós papél atuál lian portugés nian iha afirmasaun Timor-Leste nian no mós nia relasaun ho nasaun no rejiaun sira seluk.
“Ohin loron, iha Estadu independente ida, ko’alia lian portugés hanesan dalan ida ba ita atu liga ho mundu no atu koñese ita-nia kultura”, nia dehan.
Ministru mós liga promosaun leitura no literatura ho prosesu desentralizasaun no mós prosimidade administrasaun munisipál ba komunidades.
“Desentralizasaun aumenta tan dimensaun prosimidade nian. Munisípiu sira bele ajuda kria kondisaun atu livru no leitura sai parte hosi komunidade sira nia moris, liuhusi biblioteka no inisiativa kulturál ne’ebé envolve eskola, autoridade, no lee-na’in sira. Iha mós nivel ida-ne’e maka bele harii relasaun ida ne’ebé dura ho literatura, hodi fó oportunidade ba jerasaun foun sira atu deskobre obra sira ne’ebé korresponde ho sira-nia interese no koñesimentu”, nia hateten.
Iha nia diskursu, Tomás do Rosário Cabral defende mós sirkulasaun luan liu hosi obra literária entre nasaun luzófonu sira no mós hametin ligasaun entre autór, editór, biblioteka, no instituisaun kulturál sira, hodi fasilita leitór sira-nia asesu ba obra sira ne'ebé prodús iha nasaun oioin.
Ministru ko’alia mós kona-ba impaktu husi teknolojia foun ba kriasaun literária no afirma katak ninia dezenvolvimentu tenke respeita autór sira-nia direitu no mós kontribui ba diversidade kulturál. Nia mós destaka papél literatura nian iha ligasaun entre sosiedades, hodi hateten katak "povu ne'ebé koñese malu iha posibilidade boot liu atu respeita malu no mós harii relasaun amizade no kooperasaun".
Tomás do Rosário Cabral mós inklui kooperasaun ida-ne’e iha ámbitu integrasaun Timor-Leste nian iha ASEAN no posibilidades ba ligasaun ne’ebé besik liután entre rejiaun rua ne’e.
“Timor-Leste, integradu iha ASEAN, iha interese atu kontribui ba diálogu ida-ne’e, ba interkámbiu kulturál entre nasaun lian portugés sira no nasaun Sudeste Aziátiku sira”, nia hateten.
Durante Sorumutu XIV, Ministru Administrasaun Estatál hasoru malu ho Primeiru-Ministru Kabuverde nian, Francisco Carvalho iha Palásiu Governu, iha loron 8 fulan-outubru. Enkontru ne’e ko’alia kona-ba kooperasaun iha formasaun rekursus umanus ba administrasaun munisipál, iha ámbitu preparasaun prosesu desentralizasaun no podér lokál iha Timor-Leste, inklui hametin uzu lian portugés iha Administrasaun Públika.
Diskute mós kona-ba posibilidade sira ba kooperasaun iha área edukasaun no turizmu komunitáriu. Tomás do Rosário Cabral mós konvida Primeiru-Ministru kabuverdianu atu partisipa iha komemorasaun nasionál Timor-Leste nian relasiona ho Restaurasaun Independénsia no Proklamasaun Independénsia.
Durante nia estadia iha Praia, Ministru halo mós vizita kortezia ida ba Prezidente Kámara Munisipál Praia nian, Fernando Pinto.
Sorumutu Hakerek-na'in Lian Portugés nian ba da-14 kontinua to'o loron 10 fulan-outubru, ho sesaun sira ne'ebé ko’alia kona-ba tema, ensinu portugés hanesan lian daruak, literatura, no mós dezafiu sira ne'ebé hamosu hosi transformasaun teknolójika.






































