Ministru Agrikultura, Pekuária, Peskas no Florestas, Marcos da Cruz, iha loron 8 fulan-outubru tinan 2026, iha Dili, hasoru-malu ho Embaixadór Vietname nian ba Timor-Leste, Pham Binh Dam, hodi ko’alia kona-ba área konkreta sira kooperasaun nian iha setór agríkola no peskas no mós hodi prepara sorumutu dahuluk hosi Komisaun Konjunta Vietname-Timor-Leste. 

Sorumutu ne’e nu’udar kontinuasaun hosi entendimentu ne’ebé hetan ona durante vizita ofisiál Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão nian ba Vietname iha fulan-juñu tinan ida-ne’e, iha ne’ebé país rua ne’e konkorda atu promove kooperasaun iha área foos, produtus agríkolas no peskas, no setór sira seluk.

Iha setór agrikultura, identifika ona posibilidade ba kooperasaun iha produsaun foos no kafé, inklui variedade, téknika  kultiva, ekipamentu no formasaun ba rekursus umanus. Nune’e mós ko’alia kona-ba posibilidade atu esplora modelu kooperasaun sira ne’ebé envolve organizasaun internasionál no parseiru dezenvolvimentu sira.

Iha setór peskas no ekonomia marítima, parte rua ne’e esplora oportunidade ba kooperasaun iha área akuakultura, peska, konstrusaun navál, prosesamentu ikan, dezenvolvimentu infraestruturas peskas, no mós formasaun rekursus umanus.

Sorumutu ne’e ko’alia mós kona-ba utilizasaun teknolojia dijitál iha monitorizasaun atividade peska (kaer ikan) nian no rastreabilidade produtu (akompañamentu hosi faze peska to’o faze konsumu), no mós kooperasaun hodi kombate peska ilegál, ne’ebé laiha deklarasaun no regulamentu.

Ministru Marcos da Cruz hato’o nia disponibilidade ba partisipasaun empreza vietnamita sira iha projetu investimentu iha setór peska no prosesamentu iha Timor-Leste, inklui transferénsia teknolojia no formasaun rekursus umanus. Governante ne’e propoin atu empreza sira ne’ebé iha interese halo kontaktu direta ho servisu kompetente sira Ministériu nian hodi analiza projetu sira  ne’e no mós nia viabilidade.

Parte rua ko’alia mós kona-ba preparasaun ba sorumutu dahuluk hosi Komisaun Konjunta Vietname-Timor-Leste, ne’ebé sei prezide hamutuk hosi Ministru Negósius Estranjeirus hosi país rua ne’e. Kriasaun mekanizmu ida-ne’e hanesan parte ida hosi entendimentu ne’ebé governu rua ne’e hetan ona hodi akompaña implementasaun akordus bilaterais no identifika área foun sira kooperasaun nian.

Iha ámbitu hosi preparasaun ida-ne’e, analiza hela  finalizasaun projetu Memorandu Entendimentu kona-ba kooperasaun iha setór peskas no dezenvolvimentu instrumentus kooperasaun iha área agríkola.

Timor-Leste no Vietname sei kontinua kontaktu tékniku no institusionál hodi define área prioritária, programa, projetu no instrumentu sira ne’ebé sei aprezenta iha kuadru Komisaun Konjunta nian.