Timor-Leste partisipa iha Sorumutu Ministrus Enerjia ASEAN nian ba da-44 iha Manila

Sekretáriu Estadu Eletrisidade, Bee no Saneamentu, Santos Noronha, reprezenta Timor-Leste iha Sorumutu Ministrus Enerjia ASEAN  (AMEM) nian ba dala 44, ne’ebé hala’o iha loron 7 no 8 fulan-outubru tinan 2026, iha Manila, Filipinas, iha ne’ebé analiza prioridade rejionál sira kona-ba seguransa enerjétika, konektividade, reziliénsia no tranzisaun enerjétika.

Sorumutu ne’e hala’o iha ámbitu Prezidénsia Filipinas ba ASEAN no implementasaun Planu Asaun ASEAN  ba Kooperasaun Enerjétika 2026–2030 (ASEAN Plan of Action for Energy Cooperation – APAEC), ne’ebé estabelese prioridade sira organizasaun nian ba setór ne’e iha tinan lima oinmai.

Iha ninia diskursu, Sekretáriu Estadu agradese ba Ministrus Enerjia husi Estadus-Membrus, Sekretariadu ASEAN (ASEC), ASEAN Centre for Energy (ACE), no mós organizmu setoriál sira ba sira-nia apoiu ba integrasaun  Timor-Leste nian  iha mekanizmu kooperasaun enerjétika rejionál.

Iha kontestu ida-ne’e, Santos Noronha destaka kona-ba integrasaun foin lalais ne’e hosi Eletrisidade Timor-Leste (EDTL, EP) iha Lider Empreza  no Autoridade Eletrisidade ASEAN (HAPUA), hodi hato’o “sinseru agradesimentu” Timor-Leste nian ba “HAPUA, Estadus-Membrus ASEAN hotu-hotu, Sekretariadu ASEAN (ASEC), no Sentru Enerjia ASEAN (ACE) no EDL Lao,  nu’udar Prezidente HAPUA, ho ninia apoiu ne’ebé iha folin boot tebes no orientasaun konstrutiva hodi fasilita adezaun Eletrisidade Timor-Leste (EDTL) nian ba família HAPUA, iha Sorumutu Konsellu HAPUA nian ba dala 42, ne’ebé hala’o iha Repúblika Demokrátika Populár Laos, iha fulan-setembru tinan 2026″.

Durante sorumutu  ministeriál ne’e, Timor-Leste hetan mós apoiu ba  adezaun iha  instrumentu kooperasaun rejionál iha setór enerjia, liuliu Akordu Seguransa Petrolífera ASEAN (APSA), Memorandu Entendimentu ne’e kona-ba Reforsu Rede Elétrika ASEAN (APG) no Memorandu Entendimentu  kona-ba  Gazodutu Trans-ASEAN (TAGP).

Sekretáriu Estadu ne’e afirma katak Timor-Leste iha kompromisu atu kompleta prosesu adezaun ba instrumentu hirak-ne’e iha tinan ida-ne’e, hafoin kumpre prosedimentu internu ne’ebé nesesáriu no entrega instrumentu adezaun sira tuirmai.

Partisipasaun iha AMEM ba dala 44 hala’o hafoin adezaun Timor-Leste nian ba  ASEAN nu’udar Estadu-Membru ba dala 11 no nu’udar partisipasaun nasionál dahuluk iha sorumutu ministeriál ida-ne’e hanesan membru plenu direitu ba organizasaun ne’e.

Delegasaun Timor-Leste inklui mós Prezidente Autoridade Nasionál Petróleu, Gualdino da Carmo, Diretora-Jerál ba setór Eletrisidade, Bee no Saneamentu, Maria Arlinda, no Prezidente Konsellu Administrasaun EDTL, EP, Marito Ferreira.

Sorumutu  sira iha Manila inklui mós sorumutu sira entre responsavel ASEAN sira no parseirus esternus, organizasaun internasionál no órgaun espesializadu sira iha setór enerjétiku, nune’e  mós ASEAN Energy Business Forum 2026. Diskusaun sira iha sorumutu ne’e inklui implementasaun Rede Elétrika ASEAN, seguransa abastesimentu, investimentu, enerjia renovável no  reforsu kooperasaun rejionál iha setór enerjia nian.

 

url: https://timor-leste.gov.tl?lang=tp&p=52722