Primeiru-Ministru partisipa iha semináriu kona-ba jestaun ne’ebé prudente no sustentável ba Fundu Petrolíferu iha Bankoke

Kua. 07 outubru 2026, 14:51h
839671117_980244165131912_5745513476847092723_n

Iha loron 6 fulan-outubru tinan 2026, iha Bangkok, Tailándia, Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão partisipa iha semináriu ida kona-ba jestaun ne’ebé prudente ba Fundu Petrolíferu, ne’ebé organiza hosi Ministériu Finansas hamutuk ho Banku Sentrál Timor-Leste (BCTL, sigla iha lian portugés), ho partisipasaun hosi espesialista nasionál no internasionál sira iha área finanseira no investimentu. 836046025_980245448465117_3653583676024076033_n 835356833_980245678465094_8013291670872049169_n 833964545_980244871798508_4924663822707166747_n 834528558_980245025131826_5319726843135133759_n 835013577_980244945131834_1979385503759178734_n

Semináriu ne’ebé hala’o iha loron 6 no 7 fulan-outubru ne’e ho objetivu atu analiza kona-ba sustentabilidade hosi Fundu petrolíferu, estratéjia fiskál no investimentu, no mós dezafiu sira ne’ebé relasiona ho jestaun patrimóniu ida-ne’e iha tempu naruk.

Iha abertura semináriu ne’e, Primeiru-Ministru destaka papél ne’ebé Fundu Petrolíferu dezempeña iha finansiamentu dezenvolvimentu nasionál dezde restaurasaun independénsia no defende reflesaun ida kona-ba ninia jestaun iha futuru, haree ba redusaun reseita petrolífera no mós kontestu atuál ekonómiku internasionál.

 “Agora ita iha situasaun ida ne’ebé preokupadu, tanba [Fundu] ne’e menus neineik-neineik daudaun, no ita lahatene inserteza saida maka mundu atuál sei lori mai. Ha’u agradese ita hotu hamutuk atu reflete, ho ita-boot sira-nia matenek no esperiénsia, hodi ajuda oinsá atu jere ho prudente ita-nia Fundu petrolíferu”, dehan Primeiru-Ministru.

Xefe Governu ne’e mós hato’o nia espetativa atu atividade ne’e bele aprofunda análize kona-ba sustentabilidade Fundu nian, impaktu hosi projetu sira ne’ebé finansia liuhosi ninia rekursus, no mós estratéjia fiskál.

Ministra Finansas, Santina José Rodrigues F. Viegas Cardoso, destaka aspetu fiskál no dezenvolvimentu ne’ebé asosiadu ho sustentabilidade Fundu Petrolíferu nian.

 “Ita hotu hatene katak Fundu Petrolíferu sai ona fonte finansiamentu prinsipál ba dezenvolvimentu Timor-Leste no finansia nafatin parte boot ida husi Orsamentu Jerál Estadu. Tanba ne’e, ninia sustentabilidade la’ós de’it kestaun investimentu nian, maibé mós kestaun fiskál no dezenvolvimentu ba Governu”, dehan ministra.

Estabelese enkuadramentu Fundu Petrolíferu ho objetivu atu asegura ekilíbriu ida entre nesesidade jerasaun atuál no jerasaun futuru, hodi utiliza Rendimentu Sustentável Estimadu (RSE) hanesan referénsia ida ba levantamentu ne’ebé sustentável.

Ministra Finansas hatutan katak estratéjia investimentu tenke orienta bá prezervasaun kbiit sosa Fundu nian iha tempu naruk no destaka katak iha tinan hirak ikus ne’e levantamentu hosi Fundu liu ona RSE, iha tempu ne’ebé rendimentu petrolíferu tun maka’as.

"Fundu ne'e iha dezempeñu di'ak liu fali ne’ebé maka prevee ona. Reseita petróleu no rendimentu investimentu nian sae aas liu fali ne’ebé maka projeta ona, no levantamentu ki'ik liu", nia hatete.

Hanesan parte ida hosi prioridade governu nian atu garante jestaun prudente Fundu Petrolíferu nian, analiza daudaun opsaun sira ba tranzisaun fiskál gradual ida, ne’ebé bazeia ba regra no prinsípiu sira ne'ebé ho objetivu atu promove Fundu nia sustentabilidade.

Governadór BCTL, Hélder Lopes, esplika katak Lei Fundu Petrolíferu nian prevee ezisténsia Konsellu Asesória ba Investimentu, ne’ebé iha responsabilidade atu fó konsellu ba Ministra Finansas kona-ba jestaun no investimentu rekursus Fundu nian.

Tuir Governadór, Konsellu ne’e realiza semináriu servisu ida tinan-tinan, no edisaun tinan ida-ne’e hala’o iha Bankoke koinside (akontese iha tempu hanesan) ho vizita ofisiál Primeiru-Ministru nian ba Tailándia.

Durante sorumutu ne’e, Ministériu Finansas aprezenta situasaun atuál Fundu Petrolíferu nian, inklui evolusaun reseita sira ne’ebé mai husi produsaun petróleu no gás, rendimentu hosi investimentu, no mós levantamentu sira ne’ebé halo ona. BCTL mós aprezenta análize sira ne’ebé ho objetivu atu apoia definisaun ba estratéjia investimentu Fundu nian.

 “Primeiru-Ministru Xanana Gusmão aprezenta ninia vizaun kona-ba oinsá ita tenke jere ita-nia Fundu, hafoin akompaña  aprezentasaun hosi  Banku Sentrál no fó orientasaun atu ajuda ita halo análize ida ne’ebé di’ak liu, ho hanoin atu prepara matérias ba Ministra Finansas no ba Primeiru-Ministru rasik, ne’ebé bele uza iha formulasaun polítika”, dehan Hélder Lopes.

Saldu hosi  Fundu Petrolíferu oras ne’e daudaun besik ona dolar amerikanu biliaun 19.

Semináriu ne’e konta mós ho intervensaun husi espesialista  internasionál sira kona-ba investimentu, mobilizasaun kapitál, no sustentabilidade finanseira, no mós fahe esperiénsia husi Austrália no Noruega iha jestaun fundu soberanu.

Primeiru-Ministru hetan akompañamentu husi Embaixadór Timor-Leste ba Tailándia, Francisco Tilman Cepeda, no mós Xefe Gabinete  Primeiru-Ministru nian, Elizabeth Exposto.

 

 

   Ba leten