Governu no Komité 12 Novembru tau fatuk dahuluk ba Memoriál Sebastião Gomes
Iha loron 2 fulan-outubru tinan 2026 iha Semitériu Santa Cruz, Dili, Ministru Asuntus Kombatentes Libertasaun Nasionál, Gil da Costa Monteiro “Oan Soru” partisipa iha serimónia lansamentu fatuk dahuluk ba Memoriál Sebastião Rangel Gomes nian, hodi fó omenajen ba joven ne’ebé iha ligasaun ho Frente Klandestina Rezisténsia timorense, ne’ebé nia mate iha fulan-outubru tinan 1991 antes akontesimentu Masakre 12 Novembru.

Projetu ne’ebé ho naran “Conceção e Construção do Projeto de Preservação Histórica e Memorial de Sebastião Gomes (Santa Cruz)”, ne’e implementa ho partisipasaun hosi Autoridade Munisipál Dili, Komité 12 Novembru, no Ministériu Asuntus Kombatentes Libertasaun Nasionál.
Obra ne'e, ho valór dolar amerikanu rihun 93,5, ne’ebé prevee atu konklui iha fulan-dezembru tinan 2026.
Projetu ne'e prevee mós transladasaun ba restus mortais Sebastião Gomes nian hosi rate atuál ba fatin foun, besik odamatan tama nian ba Semitériu Santa Cruz, hafoin prosesu koordenasaun ida entre Governu, Komité 12 Novembru no família. Ministru ne’e defende katak solusaun ida-ne’e sei hasae’ vizibilidade ba memoriál ne’e no fasilita komunidade atu fó omenajen ba Sebastião Gomes.
Gil da Costa Monteiro agradese ba kooperasaun husi Komité 12 Novembru ho família Sebastião Gomes nian hodi buka solusaun ba projetu ne’e, no mós destaka importánsia husi transladasaun restus mortais ba prezervasaun memória akontesimentu iha tinan 1991.
"Ita sei transfere ita-nia maun-alin Sebastião Gomes ba fatin ida-ne'e, besik entrada ba Santa Cruz nian, hanesan dalan ida hodi valoriza ne’ebé ita hahú daudaun, liuliu kona-ba loron 12 Novembru. Ho rate ne'ebé lokaliza iha laran, karik ema balun labele to'o iha ne'ebá. Iha-ne'e, sira ne'ebé la mai tau ai-funan mós bele liu bá no fó sira-nia omenajen. Ida ne’e hanesan parte ida atu valoriza istória luta libertasaun nasionál”, nia dehan.
Iha serimónia ne’e, Ministru destaka mós nesesidade atu prezerva sasin sira ne’ebé partisipa iha luta libertasaun nasionál no husu, liuliu, ba sobrevivente sira hosi 12 Novembru atu rejistu liuhosi hakerek sira-nia esperiénsia no mós sira-nia partisipasaun iha rezisténsia.
Gil da Costa Monteiro alerta kona-ba risku atu parte ida hosi memória ne'e lakon se sasin sira hosi sira ne'ebé moris diretamente iha períodu ne'e rai de'it iha transmisaun oral (ko’alia de’it). “Aban ka loron tuir mai, bainhira ita la iha ne’e ona, se ema la bele lee ita-nia istória mós, ita sei iha problema boot. Tanba ne’e, tenke hakerek imi-nia istória, tanba hakerek ne’e importante”, nia akresenta.
Ministru ne’e mós salienta katak rekoñesimentu ba sira ne’ebé mate durante luta ba ukun rasik-an la depende ba lokalizasaun ka rekuperasaun (entrega no haloot didi’ak) sira-nia restus mortais. "La haree ba mate-isin sira hetan ka lae, ita tenke valoriza no rekoñese sira ne'ebé maka fó sira nia vida", nia deklara.
Serimónia tau fatuk dahuluk ne’e inklui mós rituál tradisionál ida, ne'ebé reprezentante ida hosi lia-na'in sira maka dirije.
Ministru ne’e mós husu ba kompañia responsavel ba obra ne’e atu kumpre kondisaun sira ne’ebé estabelese ona iha kontratu, liuliu kona-ba prazu ezekusaun no kualidade konstrusaun.
Memoriál Sebastião Gomes harii atu prezerva nia memória no valoriza ninia papél iha istória akontesimentu sira molok Masakre 12 Novembru 1991 no mós luta ba libertasaun nasionál.






































