Timor-Leste no Filipinas hametin kooperasaun iha área ensinu superiór

Seg. 05 outubru 2026, 09:23h
831911417_2573617906486381_461483809025337378_n

Governu Timor-Leste no Komisaun Ensinu Superiór Filipinas (CHED, akrónimu iha lian inglés), iha loron 1 fulan-outubru tinan 2026, iha sidade Cebu, Filipinas, asina Memorandu Entendimentu ida hodi hametin kooperasaun iha área ensinu superiór, ho foku ba mobilidade akadémika, bolsa estudu, peskiza, garantia kualidade, dezenvolvimentu kurrikulár, transferénsia kréditu no kooperasaun entre instituisaun ensinu superior no instituisaun peskiza. Captura de ecrã 2026-10-05 092259 831403118_1817270805957134_6555817006572636584_n 834768388_1139557901835539_4827688542706512680_n 829092804_2397463600787792_1784562529234868985_n 830513839_1469471935050085_5981172470572506162_n

Memorandu ne’e asina husi Vise-Primeiru-Ministru no Ministru interinu Ensinu Superiór, Siénsia no Kultura, Mariano Assanami Sabino, no Prezidente CHED, Shirley Agrupis, iha ámbitu Konferénsia kona-ba Parserias iha Ensinu Superiór (HEPCON, akrónimu iha lian inglés) 2026, ne’ebé hala’o iha loron 1 no 2 fulan-outubru, iha Cebu.

HEPCON 2026 ne’e halibur responsavel governamentál, dirijente universitáriu, espesialista no reprezentante sira husi instituisaun ensinu superiór hodi promove diálogu, partilla koñesimentu no estabelesimentu parserias internasionais. Durante konferénsia ne’e ko’alia kona-ba área sira hanesan mobilidade estudantes no dosentes, peskiza, garantia kualidade, dezenvolvimentu kurrikulár, inovasaun, no mós internasionalizasaun ensinu superiór.

Mariano Assanami Sabino partisipa mós nu’udar oradór ida iha konferénsia ne’e, nu’udar Vise-Primeiru-Ministru no Ministru interinu Ensinu Superiór, Siénsia no Kultura, iha programa ida ne’ebé konta ho prezensa hosi responsavel sira husi instituisaun ensinu superiór no espesialista sira husi país oioin.

Akordu ne’e estabelese kuadru ida ne’ebé luan ba kooperasaun entre Timor-Leste no Filipinas no hein katak bele promove oportunidade formasaun foun sira ba estudante, dosente no peskizadór, nune’e mós dezenvolvimentu parserias entre instituisaun ensinu superiór iha país rua ne’e.

Iha ninia intervensaun, Mariano Assanami Sabino destaka prioridade ne’ebé Governu fó ba dezenvolvimentu rekursus umanus iha prosesu dezenvolvimentu nasionál no agradese ba apoiu Filipinas nian ne’ebé fó ba Timor-Leste. Vise-Primeiru-Ministru hato’o mós ninia espetativa atu Memorandu foun ne’e bele hatudu iha inisiativa kooperasaun ne’ebé konkreta no mós fó oportunidade barak liután ba estudante timoroan sira hodi kontinua sira-nia estudu iha Filipinas.

Memorandu foun ne’e fó kontinuidade kuaze dékada rua husi kooperasaun entre Timor-Leste no Filipinas iha área ensinu superiór. Tuir dadus ne’ebé divulga husi CHED, estudante timoroan besik 200 maka hetan benefísiu husi apoiu ne’e hodi ba estuda iha Filipinas durante períodu ida-ne’e, no iha na’in-126 maka daudaun ne’e matrikula iha instituisaun ensinu superiór sira iha Filipinas.

Iha ámbitu kuadru kooperasaun foun ne’e, Timor-Leste bele identifika área prioritária sira ba formasaun bolseiru sira, no CHED sei responsavel hodi fasilita koordenasaun ho instituisaun sira iha Filipinas ne’ebé adekuadu ho área sira ne’ebé selesiona, tuir sira ida-idak nia rekizitu admisaun.

Entre posibilidade kooperasaun oioin ne’ebé identifika, iha parseria ida entre Universidade Filipinas no Universidade Nacional Timor Lorosa’e (UNTL), oportunidades formasaun ne’ebé avansada no formasaun médika ba estudantes no profisionál timoroan sira, no mós posivel kolaborasaun ida ho Mariano Marcos State University iha área bolsa estudu, mobilidade akadémika, peskiza no dezenvolvimentu kapasidade.

Iha asinatura ne’e partisipa mós husi Embaixadór Timor-Leste ba Filipinas, Marciano Octávio Garcia da Silva, Reitór UNTL, Joviano António da Costa, no Pro-Reitór ba Asuntus Kooperasaun, Cristovão dos Reis.

Memorandu ne’e estabelese enkuadramentu ba dezenvolvimentu inisiativas espesífikas entre instituisaun sira husi país rua iha área sira ne’ebé define ona hanesan prioridade.

 

   Ba leten