Ministru Interiór reforsa kooperasaun internasionál iha kombate burlas online no krime transnasionál
Iha loron 23 no 24 fulan-setembru tinan 2026, Ministru Interiór, Francisco da Costa Guterres, partisipa iha Konferénsia Internasionál kona-ba Kombate Burlas Online (ICCOS 2026) iha Phnom Penh, Kamboja, iha ne’ebé nia aprezenta medida sira ne’ebé adota hosi Timor-Leste hodi responde ba kreximentu rede transnasionál fraude online, kriminalidade sibernétika organizada, no tráfiku umanu.

Konferénsia ho tema “Asaun Konjunta atu Sobu Siklu no Halakon Burlas Online” ne’e, halibur reprezentantes governu, autoridades polisiais no autoridades ne’ebé aplika lei, reguladór finanseiru, espesialista sira iha siberseguransa, emprezas teknolójikas, organizasaun internasionál, instituisaun akadémika sira, no sosiedade sivíl, ho objetivu atu hametin koordenasaun internasionál iha prevensaun no kombate ba forma kriminalidade sira-ne’e.
Iha ninia diskursu, Ministru Interiór destaka dimensaun transnasionál hosi rede burlas online sira, ne'ebé uza plataforma dijitál no sistema finanseiru sira hodi halo operasaun iha jurisdisaun oioin, no mós alerta kona-ba sira nia ligasaun ne'ebé metin ba beibeik ho tráfiku umanu no serbisu forsadu.
Francisco da Costa Guterres refere, kona-ba ne'e, operasaun sira ne'ebé hala'o iha Dili no nia aredór sira, iha ne'ebé autoridades identifika prova sira tráfiku umanu nian ne'ebé liga ho atividade fraude online. Traballadór liu hosi na'in-50 maka hetan sein sira-nia pasaporte, no identifika situasaun hosi ema sira ne’ebé ema bosok sira kona-ba natureza serbisu ne’e no tuirmai obriga sira atu partisipa iha atividade ilegál sira. Iha kontestu ida-ne’e, Ministru defende protesaun ba vítima sira no aplikasaun hosi prinsípiu la fó kastigu ba ema sira ne’ebé forsadu hodi komete krime.
Timor-Leste nia resposta ba fenómenu ida-ne’e inklui Planu Nasionál Integradu ba Prevensaun no Kombate ba Rede Transnasionál Fraude Finanseira Dijitál, Burlas Online, Kriminalidade Sibernétika Organizada no Tráfiku Umanu 2026–2031. Planu ne’e estabelese iha kuadru koordenasaun nasionál ida no prevee atu hametin kapasidade instituisaun sira ne’ebé responsavel ba seguransa, migrasaun no kontrolu finanseiru.
Iha prioridade sira ne'ebé aprezenta hosi Timor-Leste iha konferénsia ne'e maka reforsu asisténsia jurídika no partilla informasaun entre país sira, kooperasaun hodi identifika no blokeia fundus ne’ebé mai hosi atividade ilísita sira, no mós koordenasaun ne’ebé metin liután ho operadór telekomunikasaun no empreza sira ne'ebé responsavel ba plataforma dijitál. Timor-Leste mós defende atu hametin mekanizmu protesaun, asisténsia konsulár, no repatriasaun ba vítimas tráfiku umanu nian ne'ebé relasiona ho rede sira-ne'e.
Ministru ne’e mós reafirma disponibilidade Timor-Leste nian atu hametin kooperasaun ho ASEANAPOL, INTERPOL, Eskritóriu Nasoins Unidas kona-ba Droga no Krime (UNODC), no nasaun parseiru sira, liuliu liuhosi fahe informasaun no kooperasaun téknika, konsulár, no judisiária.






































