Timor-Leste no Austrália avansa iha finalizasaun instrumentu prinsipál sira ba dezenvolvimentu Greater Sunrise

Iha loron 25 fulan-setembru tinan 2026, iha Palásiu Governu, Dili, Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, akompaña hosi Ministru Petróleu no Rekursus Minerais, Francisco da Costa Monteiro hasoru malu ho Enviada Espesiál Governu Austrália nian ba Projetu Greater Sunrise, Katrina Cooper, ne’ebé aprezenta pontu situasaun kona-ba negosiasaun entre Austrália, Timor-Leste no Sunrise Joint Venture kona-ba instrumentu jurídiku no kontratu prinsipál sira ba dezenvolvimentu Greater Sunrise. Embaixadora Austrália ba Timor-Leste, Caitlin Wilson, partisipa mós iha sorumutu ne’e. 794992542 1716324179437239 479365485176466203 n 275x225 Timor Leste no Austrália avansa iha finalizasaun instrumentu prinsipál sira ba dezenvolvimentu Greater Sunrise 823000665 1786322119286135 5918647230408780519 n 300x195 Timor Leste no Austrália avansa iha finalizasaun instrumentu prinsipál sira ba dezenvolvimentu Greater Sunrise 797336869 1066572002777213 4708455649487365929 n 187x225 Timor Leste no Austrália avansa iha finalizasaun instrumentu prinsipál sira ba dezenvolvimentu Greater Sunrise 820147360 1759142958715222 1541337279583145407 n 300x200 Timor Leste no Austrália avansa iha finalizasaun instrumentu prinsipál sira ba dezenvolvimentu Greater Sunrise 821175844 4394129167518962 1017558179776288298 n 300x218 Timor Leste no Austrália avansa iha finalizasaun instrumentu prinsipál sira ba dezenvolvimentu Greater Sunrise

Hafoin sorumutu ne’e Ministru Francisco da Costa Monteiro esplika katak, ronda negosiasaun foun liu ne’ebé hala’o iha Canberra, parte sira hetan akordu tékniku kona-ba dokumentu prinsipál tolu: Kódigu Minerasaun Petrolífera (Petroleum Mining Code – PMC), Kontratu Fahe Produsaun (Production Sharing Contract – PSC), no Rejime Fiskál (Fiscal Regime).

 “Nune’e, husi ne’e ba oin, ita iha ona akordu prinsipál”, dehan Ministru Francisco da Costa Monteiro.

Kódigu Minerasaun Petrolífera nian sei estabelese enkuadramentu jurídiku no regulamentár ne’ebé aplikavel ba atividade esplorasaun no dezenvolvimentu rekursus petrolíferus iha Área Rejime Espesiál Greater Sunrise nian. Kontratu Fahe Produsaun nian sei regula relasaun kontratuál no fahe produsaun entre Estadu no parte kontratante sira, enkuantu Rejime Fiskál sei define sistema tributasaun no obrigasaun fiskál sira ne’ebé aplikavel ba atividade sira ne’ebé hala’o iha área ida ne’e.

Konklui ona faze negosiasaun ida-ne’e, dokumentu tolu ne’e agora sei submete ba sira ida-idak nia prosedimentu aprovasaun internu. Iha Austrália, sira sei tuir prosedimentu ne’ebé governu Austrália estabelese. Iha Timor-Leste, prosedimentu sira sei submete ba Konsellu Ministrus no tuir mai haruka ba Parlamentu Nasionál.

Ministru Petróleu no Rekursus Minerais hatete katak prosesu avaliasaun no aprovasaun tenke hala’o maizumenus durante fulan tolu. Hafoin etapa ida-ne’e, sei konklui negosiasaun sira kona-ba instrumentu prinsipál tolu ne’e, enkuantu sei kontinua serbisu sira kona-ba dokumentu operasionál sira ne’ebé nesesáriu ba faze sira tuirmai projetu nian.

 “Klaru katak, sei iha nafatin dokumentu operasionál barak, maibé dokumentu hirak-ne’e sei elabora ida-idak iha faze tuirmai. Maibé, dokumentu prinsipál sira agora iha faze finál. Iha tinan oin mai, ita sei foka liu ba konseitu dezenvolvimentu úniku, ne’ebé ita aprova tiha ona, no hakat ba dezeñu detalladu, ho objetivu ba konstrusaun iha futuru”, informa Francisco da Costa Monteiro.

Governu Timor-Leste no Austrália no mós Sunrise Joint Venture kontinua negosiasaun no serbisu tékniku ne’ebé nesesáriu ba preparasaun instrumentu sira no mós etapa sira tuir mai ba dezenvolvimentu Greater Sunrise.

 

url: https://timor-leste.gov.tl?lang=tp&p=52219