Iha loron 24 fulan-setembru tinan 2026, iha Dili, Governu, liuhosi Ministériu Petróleu no Rekursus Minerais, asina kontratu foun sira ba realizasaun estudus téknikus tuir iha rota (dalan) sira ne’ebé planeia ona ba kadoras Greater Sunrise no Bayu-Undan nian mai Timor-Leste. Kontratu sira ne’e kobre peskiza jeotéknika no levantamentu sira seluk ne’ebé ho objetivu atu hakle’an liután koñesimentu kona-ba kondisaun tasi-okos no rai okos tasi nian, no mós apoia definisaun rota (dalan) no dezenvolvimentu projetu sira ne’e iha futuru.
Kontratu sira ne’e asina ho Fugro Singapore Marine Pte no kompañia indonézia PT Taka Hydrocore, no mós nu’udar kontinuidade ba programa estudu sira kona-ba área marítima nian ne’ebé planeia ba instalasaun infraestrutura transporte gás nian to’o Natarbora, iha kosta súl Timor-Leste nian.
Serbisu ne’e sei permite atu halibur no analiza dadus kona-ba karakterístika sira husi tasi-okos no rai-okos tasi nian iha korredór sira ne’ebé planeia ba kadoras, inklui iha área sira ho kle’an ne’ebé atinje maizumenus metru rihun tolu. Informasaun ne’ebé halibur sei uza atu avalia kondisaun rota (dalan) nian, identifika poténsia risku sira, no mós apoia faze enjeñaria no dezeñu sira tuirmai ba projetus ne’e.
Ministru Petróleu no Rekursus Minerais, Francisco da Costa Monteiro, esplika katak estudu sira ne’e inklui halibur amostras husi tasi okos liuhusi ekipamentu no ró espesializadu sira. Rezultadu sira ne’e tuir mai sei analiza atu determina karakterístika no viabilidade hosi rota (dalan) sira ne’ebé propoin.
Francisco Monteiro hatete katak ninia objetivu atu determina “se rota (dalan) ne’e adekuadu ka lae, karik iha risku sira iha dalan ne’ebé mak kadoras sei liu ba, ka karik iha área sira ne’ebé iha poténsia rai-halai. Tuir mai, ekipa espesialista sira sei halibur no analiza fali dadus ne’e atu determina karik bele instala kadoras iha fatin ne’ebá”.
Iha ámbitu serbisu sira ne’ebé adjudika ba Fugro, planeia ona uza teknolojia espesializada sira ba perfurasaun no peskiza iha tasi-okos. Serbisu hirak-ne’e komplementa levantamentu jeofíziku ne’ebé uluk kontrata empreza hanesan, ne’ebé prevee sei hahú iha fulan-novembru tinan 2026. Peskiza jeotéknika tenke hahú iha trimestre dahuluk tinan 2027, ho planu rekolla dadus ida ne’ebé inklui períodu ezekusaun ne’ebé la hanesan, depende ba serbisu ne’ebé atu hala’o.
Kontratu ho PT Taka Hydrocore prevee atu hala’o peskiza jeotéknika espesífika ida durante maizumenus fulan neen. Tuir Ministru, dadus ne’ebé hetan sei inkorpora iha servisu dezeñu no enjeñaria ne’ebé presiza molok faze dezenvolvimentu infraestrutura sira tuirmai.
“Kontratu ida-ne’e fó dalan ba empreza atu hala’o servisu ne’e durante fulan neen. Hafoin hetan tiha rezultadu husi peskiza, dadus hirak-ne’e sei uza hodi korrije no kompleta projetu sira ne’ebé presiza, molok tama ba faze finál engineering design, atu nune’e, tuir mai, bele hakat ba konstrusaun no implementasaun projetu hirak ne’e”, esplika Ministru Francisco da Costa Monteiro.
Estudu foun sira-ne’e halo parte iha prosesu tékniku preparasaun infraestrutura ne’ebé planeia atu lori gás husi Greater Sunrise no Bayu-Undan mai Timor-Leste, no mós sei fornese dadus ba definisaun rota (dalan) no ba etapa enjeñaria sira tuir mai husi projetu sira ne’e.