Governu no Uniaun Europeia realiza diálogu altu nivel kona-ba Jestaun Finansas Públikas no Tranzisaun Dijitál
Iha loron 23 fulan-setembru tinan 2026, iha Ministériu finansas, Dili, Governu no Uniaun Europeia realiza Diálogu dahuluk kona-ba Polítiku Altu Nivel iha ámbitu Parseria ba Jestaun Finansas Públikas no Tranzisaun Dijitál iha Timor-Leste (PADIT-TL), hodi avalia dezenvolvimentu reformas ne’ebé la’o hela, analiza dezafiu prinsipál sira, no define prioridades ba tinan sira oinmai.
Diálogu ne’e prezide hosi Ministra Finansas, Santina Cardoso, no Embaixadór Uniaun Europeia nian ba Timor-Leste, Thorsten Bargfrede, no konta mós ho reprezentantes hosi Governu, Uniaun Europeia, korpu diplomátiku, parseiru dezenvolvimentu sira, sosiedade sivíl, no instituisaun sira seluk.
Diskusaun ne’e foka ba jestaun finansas públikas, ezekusaun no transparénsia orsamentu, preparasaun orsamentu bazeia ba prioridades polítikas públikas, no mós dezenvolvimentu sistema dijitál sira ne’ebé integradu liu iha Administrasaun Públika.
Ministra Finansas destaka katak diálogu ne’e permite atu analiza progresus ne’ebé alkansa ona, diskute dezafius, identifika solusaun prátika sira, no halo akordu kona-ba asaun prioritária sira ba futuru. Santina Cardoso mós salienta katak diálogu polítiku hanesan komponente prinsipál ida hosi apoiu Uniaun Europeia nian, tanba kria espasu ida ba envolvimentu ne’ebé nakloke no konstrutivu, hodi mantein foku ba reforma sira no objetivu hamutuk.
Embaixadór Uniaun Europeia nian afirma katak "diálogu ida-ne'e fó oportunidade ba ita atu analiza hamutuk kona-ba progresus ne'ebé alkansa ona, dezafius ne'ebé sei iha, no mós área sira ne'ebé ita tenke konsentra ita-nia esforsu sira iha períodu oinmai".
Ko’alia mós kona-ba integrasaun sistema administrasaun fiskál no aduaneira, kontratasaun públika, no mós jestaun rekursus umanus, ho objetivu atu hadi’a utilizasaun no partilla informasaun entre instituisaun sira, simplifika prosedimentus, no mós reforsa fornesimentu servisu públiku dijitál.
Reforma sira-ne’e aliña ho prosesu modernizasaun administrasaun tributária no dezenvolvimentu instrumentu sira ne’ebé ho objetivu atu hadi’a kapasidade kobransa no jestaun reseitas Estadu nian. Dijitalizasaun no interoperabilidade ne'ebé aumenta ba beibeik hosi sistema públiku sira nu’udar mós komponente ida hodi reforsa kapasidade administrativa ne'ebé nesesáriu ba implementasaun reformas tributárias ne'ebé la'o hela.
Programa PADIT-TL iha finansiamentu totál euro millaun 12 (dolar amerikanu besik millaun 13,66), ne’ebé euro millaun 9 (dolar amerikanu besik millaun 10,25) aloka ba apoiu orsamentál no euro millaun 3 (dolar amerikanu besik millaun 3,42) aloka ba governasaun eletrónika no literasia dijitál. Programa apoiu ba jestaun finansas públikas ho durasaun tinan tolu, no ho objetivu atu hadi'a efisiénsia, transparénsia, sustentabilidade, no ekuidade durante siklu orsamentál.
Timor-Leste simu transferénsia dahuluk hosi komponente fixa apoiu orsamentál nian iha tinan 2025. Entretantu konklui ona Avaliasaun relasiona ho transferénsia daruak, ne'ebé sei kobre komponente fiksa no variavel. Iha Diálogu ne'e analiza rezultadu sira ne’ebé alkansa iha tinan 2025, metas ne’ebé prevee ba tinan 2026, no preparasaun metas ba tinan 2027.
Iha area transformasaun dijitál nian, kooperasaun ne’e inklui mós projetu Dalan ba Dijitál, ne’ebé implementa hosi Programa Nasoins Unidas ba Dezenvolvimentu ho apoiu hosi Uniaun Europeia, ne’ebé abranje área sira hanesan infraestrutura, enkuadramentu lejizlativu, reforsu institusionál, no dezenvolvimentu kapasidade. Prevee mós apoiu ba dezenvolvimentu utilizasaun teknolojia informasaun no komunikasaun nian iha tarefa sira iha área justisa, iha parseria ho Portugál, Lituánia, no Itália.






































