Primeiru-Ministru destaka kona-ba kontribuisaun hosi feto emprezariál sira ba dezenvolvimentu ekonómiku Timor-Leste nian

Ses. 18 setembru 2026, 15:55h
814234284_963227946833534_4810568097835931960_n

Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão partisipa iha serimónia Prémiu Feto iha Negósiu Timor-Leste 2026 edisaun datoluk, Iha loron 17 fulan-setembru tinan 2026, Dili, iha ne’ebé nia fó parabéns ba manan-na’in no finalista sira no mós destaka kona-ba kontribuisaun feto emprezariál sira nian ba dezenvolvimentu setór privadu no ekonomia nasionál. 794518431_963228733500122_1968772599379657496_n 814454646_2078543669514486_5360277184997444724_n 814039383_963228523500143_5339366869747570084_n 814535652_963228000166862_3110169921999996663_n 814691983_963228586833470_3695522484228138080_n 814368869_963228760166786_1997710258516526675_n 815336204_963228136833515_8697439343608662937_n 814396043_963228190166843_78543922503578695_n 814128449_963228673500128_5082503284642789189_n

Serimónia ne’e hetan partisipasaun hosi Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, membrus Governu no Parlamentu Nasionál, reprezentantes korpu diplomátiku, setór privadu no entidade sira seluk.

Iha ninia diskursu, Primeiru-Ministru fó hanoin kona-ba papél feto timoroan sira-nian durante istória nasionál no salienta sira-nia partisipasaun iha prosesu dezenvolvimentu ekonómiku atuál. "Ita-nia istória hatudu mai ita katak forsa hosi feto timoroan nian sempre halo parte iha forsa Timor-Leste nian”, nia hatete.

Xefe Governu ne’e defende reforsu setór privadu no kapasidade produtiva nasionál, hanesan dalan atu kria empregu no hamenus dependénsia esterna. "Ita presiza setór privadu ida ne'ebé forte liu. No ita presiza kompañia timoroan sira ne'ebé prodús beins no servisus, kria empregu, no mós hamenus ita-nia dependénsia ba importasaun sira", nia deklara.

Iha kontestu ida-ne’e, nia dehan katak Governu iha responsabilidade atu kria kondisaun ba dezenvolvimentu empreza sira no destaka estabilidade ekonómika, investimentu iha infraestrutura no integrasaun ekonómika internasionál Timor-Leste nian. Primeiru-Ministru fó hanoin kona-ba Timor-Leste nia adezaun ba Organizasaun Mundiál Komérsiu iha tinan 2024 no  ba ASEAN iha tinan kotuk nu’udar instrumentu atu habelar oportunidade ba komérsiu, investimentu no kreximentu iha setór privadu.

Primeiru-Ministru mós ko’alia kona-ba difikuldade sira iha asesu ba finansiamentu ne’ebé empreza  ki’ik sira hasoru, liuliu kompañia  sira ne’ebé kaer husi feto,  no iha kontestu ida-ne’e, nia esplika kona-ba estabelesimentu Banku Nasionál Dezenvolvimentu.

 “Asesu ba finansiamentu maka sai hanesan  obstákulu prinsipál ida ne'ebé kompañia ki'ik sira hasoru iha nasaun sira ne'ebé mak iha hela dezenvolvimentu, no kompañia sira ne'ebé  kaer husi feto sira dala barak afetadu tebes”, nia hatete. Nia hatutan tan katak “Banku ne’e sei fasilita emprezáriu timoroan  no kompañia  ki’ik sira  asesu ba kapitál, hodi fó dalan ba sira atu investe, habelar sira-nia atividade no fó servisu ba ema barak liután”.

Prémiu Feto iha Negósiu Timor-Leste organiza hosi International Finance Corporation (IFC), membru Grupu Banku Mundiál ne’ebé foka ba setór privadu, iha parseria ho Asosiasaun Feto Emprezariál Timor-Leste (AEMTL, sigla iha lian portugés). Inisiativa ne’e halo parte iha Programa  Kapasidade Setór Finanseiru Timor-Leste nian, ne’ebé dezenvolve husi IFC no Banku Sentrál Timor-Leste, ho apoiu husi Governu Austrália no Nova Zelándia.

Iha edisaun datoluk ida-ne’e,  manan-na’in sanulu maka hetan prémiu,  iha  kategoria sia, tantu individuál no institusionál. Entre entidade sira ne’ebé mak hetan prémiu sira mak Timor Port, SA, no Servisu  Finanseiru Moris Rasik, SA. Aleinde ne’e Carlota da Conceição Freitas, Angelica de Fatima dos Reis, Emerenciana Nipu, Augusta de Jesus Pereira Ximenes, Ilda da Cruz, Maria Agnes Bere, Bárbara Nazareth de Oliveira, no Constantina da Conceição Amaral hetan mós prémiu.

Distinsaun sira ne’e  kobre área sira hanesan lideransa emprezariál, kreximentu negósius ne'ebé lidera hosi feto sira, empreendedorizmu emerjente, lideransa kooperativa, dezenvolvimentu karreira, servisu finanseiru, no mós inisiativas hodi promove empoderamentu ekonómiku feto sira-nian.

Bainhira fó parabéns ba finalista sira, Primeiru-Ministru afirma katak “sira hatudu potensiál ne’ebé eziste ona iha Timor-Leste” no katak sira-nia empreza sira “hatudu kriatividade, determinasaun no konfiansa ba futuru ita-nia país nian”.

Iha ninia diskursu enserramentu nian, Kay Rala Xanana Gusmão hato’o mensajen ida ba feto emprezariál sira: “Ha’u fó parabéns ba finalista sira hotu iha kalan ida-ne’e no enkoraja imi atu kontinua dezenvolve imi-nia empreza sira,  realiza imi-nia ideia sira, no mós fiar ba saida mak imi bele alkansa. Timor-Leste presiza imi-nia kriatividade, imi-nia paixaun no imi-nia vizaun ba futuru ita-nia país nian. Feto forte, Nasaun  forte”.

   Ba leten