Governu promove sensibilizasaun kona-ba Ekonomia Azul no lansa Lenuk-Tasi iha Liquiçá

Kin. 17 setembru 2026, 15:40h
789708805_1536329285199954_2938958669448441188_n

Iha loron 14 fulan-setembru tinan 2026, iha Likisá, Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus Soares, partisipa iha lansamentu Lenuk-Tasi, obra artístiku ida ne’ebé kria atu halibur botir plástiku sira, hanesan parte ida hosi kampaña sensibilizasaun Governu nian kona-ba Ekonomia Azul no protesaun ba ambiente tasi nian. 795494464_1536328205200062_1052363462154036971_n 797653408_1536329678533248_7502322890291847703_n 809095112_1536327565200126_9192124167198359196_n 809374365_1536327968533419_813392782363268575_n 799414939_1536328075200075_7674535432167450748_n 800827306_1536328295200053_236679476605152055_n 795782875_1536328931866656_453659277227664539_n 808959699_1536328995199983_8276947702958988936_n 796768430_1536328935199989_3128445888437978895_n

Inisiativa ne’e lidera hosi Gabinete Fronteiras Terrestres no Maritimas, iha koordenasaun ho Ministériu Edukasaun no Autoridade Munisípiu Likisá, halibur reprezentantes hosi instituisaun públika sira, eskola no organizasaun parseira sira, no mós estudante sekundáriu sira maizumenus na’in-700.

Lenuk-Tasi kria hosi artista timoroan ida, reprezenta lenuk tasi nian ida no funsiona hanesan fatin hodi halibur botir plástiku sira atu halo resiklajen no ikusmai utiliza fali. Instalasaun ne’e ho objetivu atu enkoraja estudantes, joven no komunidade atu iha responsabilidade bainhira soe lixu no kontribui atu hamenus poluisaun plástiku iha tasi.

Inisiativa ne'e halo parte iha instalasaun lubuk ida hosi arte públika ne’ebé reprezenta animál tasi sira, ne'ebé planeia atu monta iha fatin oioin iha país laran tomak. Inisiativa ne’e nu’udar kontinuidade hosi lansamentu Ikan Azul, iha tinan 2024, iha Dili, hosi Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão.

Durante atividade ne’e, Ministra Edukasaun destaka papél eskola sira nian iha formasaun no sensibilizasaun ba jerasaun foun sira kona-ba protesaun tasi no rekursu naturál sira. "Proteje tasi mós hanesan buat ida ne'ebé bele aprende. No tenke aprende hosi idade ki'ik",  afirma Dulce de Jesus Soares.

Ministra ne’e esplika katak tema sira relasiona ho protesaun ba ambiente, tasi no rekursu naturál integra tomak iha kurríkulu Ensinu Báziku nian. Eskola sira mós uza rekursu edukasaun sira ne'ebé prodús hosi Gabinete Fronteiras Terrestres no Maritimas, ne’ebé inklui  livru Ha’u-nia Tasi, Ha’u-nia Timór, hodi hasa’e literasia kona-ba tasi no koñesimentu kona-ba biodiversidade tasi nian.

Kona-ba Lenuk-Tasi ne’e, Ministra hateten katak "botir ida-idak ne'ebé tau iha lenuk ida ne’e nia laran mak botir ida ne'ebé la husik hela iha rai, ne'ebé udan la lori ba valeta ida, ne'ebé la lori ba mota no ne'ebé la hotu iha ita-nia tasi".

Atividade ne’e inklui aprezentasaun ida kona-ba Polítika Ekonomia Azul Timor-Leste nian, ezibisaun kona-ba  vídeo informativu ida, sesaun pergunta no resposta, no mós espozisaun ida kona-ba produtu sira husi peska sustentável no artezanatu lokál.

Sentru Aprendizajen no Formasaun Eskolár (CAFÉ, akrónimu iha lian portugés) hosi Likisá aprezenta mós inisiativa kooperasaun ida ho empreza Caltech, ne’ebé kombina edukasaun ambientál ho aplikasaun prátika resiklajen nian, ba rekolla lixu plástiku ne’ebé akumula iha eskola no ninia transformasaun sai produtu sira ne’ebé bele utiliza fali.

Koordenadora Prinsipál ba Unidade Ekonomia Azul hosi Gabinete Fronteiras Terrestres no Marítimas, Inês Araújo Gonçalves, destaka nesesidade atu envolve setór sosiedade oioin iha implementasaun Polítika Ekonomia Azul nian. “Governu mesak labele implementa polítika ida-ne’e.  Presiza apoiu husi entidade hotu-hotu, inklui mídia, atu fahe informasaun kona-ba Ekonomia Azul”, nia dehan.

Prezidente Autoridade Munisípiu Likisá, Paulino Ribeiro, husu ba estudante sira atu soe lixu iha fatin ne’ebé apropriadu no kontribui ba protesaun ambientál. Autoridade Munisipál mós planeia atu habelar kampaña sensibilizasaun ba suku sira, iha koordenasaun ho autoridade lokál no komunidade sira.

Kampaña sensibilizasaun kona-ba Ekonomia Azul sei kontinua iha munisípiu Aileu, Manatutu, Baukau, no Lautein no, tuir mai iha munisípiu sira seluk, ho atividade sira ne’ebé orienta ba komunidade eskolár sira no ho objetivu atu promove protesaun ba rekursus tasi no tasi-ibun no mós prátikas jestaun lixu nian ne’ebé responsavel.

 

 

   Ba leten