Ministru Interiór hametin kooperasaun ho Xina iha área seguransa públika no kombate krime transnasionál
Iha loron 8 no 10 fulan-setembru tinan 2026, Ministru Interiór, Francisco da Costa Guterres, vizita Repúblika Populár Xina, iha ne’ebé nia partisipa iha Forum Kooperasaun Globál kona-ba Seguransa Públika iha Lianyungang no hala’o enkontru ho responsavel xinés sira hodi hametin kooperasaun iha área seguransa públika, kombate krime transnasionál, jestaun no vijilánsia fronteira, no mós preparasaun Timor-Leste nian ba Prezidénsia ASEAN iha tinan 2029.

Forum Kooperasaun Global kona-ba Seguransa publika, hala’o iha Sidade Lianyungang, Provínsia Jiangsu, reprezentante liu 2.100 hosi país 139, territóriu no organizasaun internasionál sira. Edisaun tinan ida-ne'e nian, inklui sesaun sira ne'ebé ko’alia kona-ba jestaun migrasaun, kombate narkotráfiku, kontra-terrorizmu, siberseguransa, formasaun polisiál, no teknolojia sira ne'ebé aplika ba seguransa públika.
Durante Forum ne’e, Ministru Francisco da Costa Guterres hasoru malu iha loron 8 fulan-setembru ho Vise-Ministru Ezekutivu Seguransa Públika Repúblika Populár Xina nian, Qi Yanjun. Parte rua ne’e ko’alia kona-ba kooperasaun bilaterál iha área seguransa, inklui apoiu ba kapasitasaun Polísia Nasionál Timor-Leste no mós fahe koñesimentu no esperiénsia ba preparasaun operasaun seguransa ne’ebé relasiona ho Prezidénsia Timor-Leste nian ba ASEAN iha tinan 2029.
Enkontru ne’e ko’alia mós kona-ba kooperasaun entre autoridades país rua ne’e nian iha kombate krime transnasionál no mós eskema fraude finanseira no sibernétika nian. Iha ámbitu ida-ne’e, diskute mós kooperasaun ba repatriasaun sidadaun xinés sira ne’ebé envolve iha atividade ilísita sira hosi sentru fraude nian iha Timor-Leste, hafoin kumpre tiha prosedimentu judisiál sira ne’ebé aplika, atu nune’e bele permite kontinuasaun investigasaun sira hosi autoridades kompetentes.
Durante ninia vizita, Ministru Interiór hasoru malu mós ho Vise Prezidente hosi China Electronics Teknology Corporation (CETC), Cao Hongxing, atu ko’alia kona-ba posibilidade kooperasaun iha jestaun no vijilánsia fronteiras, liuliu liuhosi teknolojia sira ne’ebé ho objetivu atu monitoriza sirkulasaun ema nian iha pontu sira tama no sai nian hosi territóriu.
Delegasaun nasionál ne’e vizita mós instalasaun sira hosi CETC, empreza estatál xineza ida ne'ebé dezenvolve ekipamentu no solusaun teknolójiku sira, iha ne'ebé sira aprende kona-ba sistema no ekipamentu oioin ne'ebé aplika ba seguransa no vijilánsia fronteira nian.
Iha loron 9 fulan-setembru, iha Lianyungang, Ministru Francisco da Costa Guterres simu konvite ofisiál ida husi Diretór-Jerál Adjuntu Ministériu Seguransa Públika Xina nian, Guan Zhao, atu Timor-Leste partisipa iha Forum Internasionál Kooperasaun Polisiál iha área Big Data entre Xina, ASEAN no nasaun viziñu sira, ne’ebé marka ona ba loron 29 no 30 fulan-setembru iha Guiyang, provínsia Guizhou.
Ministru ne’e konfirma Timor-Leste nia partisipasaun iha Forum ne’e, ne’ebé sei inklui tema sira hanesan kooperasaun internasionál hodi kombate fraude, krime sira ne’ebé relasiona ho telekomunikasaun, no mós burla finanseira no dijitál.
Kooperasaun iha área sira-ne’e akompaña partisipasaun Timor-Leste iha mekanizmus ASEAN nian ne’ebé foka ba kombate krime transnasionál, hodi inklui Planu Asaun ASEAN ba Kombate Krime Transnasionál 2026–2035, ne’ebé prevee reforsu kooperasaun rejionál entre autoridade polísia no seguransa sira.
Ministru Interiór akompaña husi Embaixadór Timor-Leste ba Repúblika Populár Xina, Maubere Lorosa’e da Silva Horta, Adidu Migrasaun Timor-Leste ba Xina, Mariano dos Santos, no mós membru sira seluk hosi delegasaun Timor-Leste.






































