Timor-Leste reforsa kooperasaun ho Repúblika Koreia iha ensinu tékniku-vokasionál

Kua. 16 setembru 2026, 09:28h
806118934_1758845521987696_364975758920622103_n

Sekretáriu Estadu Ensinu Sekundáriu Jerál no Ensinu Sekundáriu Tékniku-Vokasionál, Domingos Lopes Lemos, halo vizita servisu ida ba Sejong, Repúblika Koreia, iha loron 8 no 9 fulan-setembru tinan 2026, ne’ebé foka ba kooperasaun iha setór edukasaun no mós troka esperiénsia kona-ba polítika ensinu tékniku-vokasionál no ninia ligasaun ho  nesesidade merkadu traballu nian .

Delegasaun ne’e, inklui responsavel sira husi Ministériu Edukasaun no Eskola Sekundária Tékniku-Vokasionál GTI-ESTV Bekora, hasoru malu ho reprezentante sira hosi Ministériu Edukasaun Repúblika Koreia  no  Korea Research Institute for Vocational Education and Training (KRIVET), no mós vizita ida ba Meister High School, maka modelu ensinu sekundáriu tékniku ho objetivu atu  prepara estudantes iha área sira ne'ebé relasiona ho nesesidades indústria nian.

Iha loron 8 fulan-setembru, Sekretáriu Estadu hasoru malu ho Diretora-Jerál International Education Planning Bureau, Lee Nan Young, iha sede Ministériu Edukasaun Repúblika Koreia nian. Durante sorumutu ne’e ko’alia kona-ba hametin kooperasaun bilaterál iha área edukasaun nian, ho atensaun partikulár ba Ensinu Sekundáriu Jerál no Ensinu Sekundáriu Tékniku-Vokasionál.

Delegasaun nasionál ne’e aprezenta proposta sira kona-ba kontinuasaun kooperasaun nian, maka hanesan estabelesimentu Sentru Intelijénsia Artifisiál no Edukasaun Dijitál iha kompleksu eskolas téknikas iha Bekora no introdusaun hanorin lian Korea nian iha eskola sekundária jerál no tékniku-vokasionál sira.

Durante sorumutu ne’e, Domingos Lopes Lemos hateten katak Timor-Leste oras ne’e daudaun iha eskola sekundária téknika públika hamutuk 33, ne’ebé frekuenta husi estudante liu rihun sia iha área formasaun 19, inklui teknolojia informasaun, mekánika, agrikultura, turizmu no konstrusaun.

 “Timor-Leste abertamente rekoñese ninia dezafiu sira. Ami-nia eskola sira presiza ekipamentu modernu no ami-nia profesór sira presiza kontinua dezenvolve sira-nia kapasidade profisionál. Esperiénsia Koreia nian sai nu’udar referénsia boot ida ba ami, tanba, iha jerasaun ida de’it, Koreia transforma ninia país liuhosi edukasaun, liga formasaun profisionál ho ezijénsia industriál no kontinua prepara ninia foin-sa’e sira ba era teknolojia no intelijénsia artifisiál”, nia afirma.

Diretora-Jerál Lee Nan Young espresa nia vontade atu kontinua diálogu ho Ministériu Edukasaun Timor-Leste kona-ba programa sira ne’ebé destina ba estudante sira iha Ensinu Sekundáriu Jerál no Ensinu Sekundáriu Tékniku-Vokasionál.

Nafatin  iha loron 8 fulan-setembru, delegasaun ne’e vizita Meister High School ida, iha Sejong, iha ne'ebé sira observa instalasoins, ekipamentu tékniku no métodu sira ne’ebé uza iha prosesu ensinu-aprendizajen. Modelu Meister High Schools  bazeia mós ba kurríkulu sira ne'ebé adapta ho nesesidade indústria nian no mós kooperasaun entre eskola no empreza sira.

Iha loron tuirmai, 9 fulan-setembru, Domingos Lopes Lemos hasoru malu ho Prezidente KRIVET, Hye Won Ko, iha instalasaun institutu nian iha Sejong. Sorumutu ne’e ko’alia kona-ba polítika edukasaun profisionál Repúblika Koreia  nian no mós relasaun entre dezenvolvimentu kompeténsia profisionál no evolusaun setór industriál.

 “Tema ida-ne’e importante tebes ba ami. Ita hotu hatene katak susesu dezenvolvimentu ekonómiku Repúblika Koreia nian iha ligasaun metin ho oinsá polítika edukasaun vokasionál, ne’ebé maka dezeña  ho estratéjia hodi hatán ba nesesidade setór industriál. Esperiénsia Koreia nian iha ligasaun entre kompeténsia forsa traballu ho dinámika setór industriál modernu nian hanesan ezemplu klaru ida ne’ebé ami hakarak estuda no komprende kle’an liután,” dehan Sekretáriu Estadu.

Sesaun ne'e fó oportunidade ba delegasaun atu aprende esperiénsia sira ne’ebé  relasiona ho formulasaun polítika ensinu tékniku-vokasionál, elaborasaun kurríkulu sira ne'ebé orienta ba nesesidade sira indústria nian, kooperasaun entre instituisaun formasaun  no setór privadu, no mós utilizasaun teknolojia foun sira iha edukasaun.

 “Informasaun hirak-ne’e sei sai hanesan referénsia importante ida ba ami-nia esforsu atu harii ekosistema edukasaun sekundáriu no vokasionál ida ne’ebé reziliente iha Timor-Leste”, akresenta Domingos Lopes Lemos.

Vizita traballu ne’e permite kontinuasaun ba  diálogu entre Timor-Leste no Repúblika Koreia kona-ba dezenvolvimentu ensinu sekundáriu tékniku-vokasionál, formasaun kompeténsia profisionál, no mós preparasaun joven sira ba merkadu traballu.

 

   Ba leten