Iha loron 9 fulan-setembru tinan 2026, Ministru Agrikultura, Pekuária, Peskas no Florestas, Marcos da Cruz, partisipa iha sorumutu Ministeriál ASEAN-Índia ba da-9 kona-ba Agrikultura no Florestas, iha Nova Deli, Índia, ne’ebé halibur ministrus no reprezentantes hosi Estadus-Membrus ASEAN no Índia hodi ko’alia kona-ba kooperasaun iha setór agrikultura no florestas.

Sorumutu ne’e prezide hamutuk hosi Ministru Agrikultura no Bein-Estar Agrikultores India, Shivraj Singh Chouhan, no Sekretáriu Agrikultura Filipinas nian, Francisco P. Tiu Laurel Jr., ne’ebé reprezenta prezidénsia ASEAN.
Partisipante sira analiza dezafiu sira ba sistema agríkola no alimentár, inklui efeitu sira hosi mudansa klimátika no fenómenu meteorolójiku estremu, perturbasaun sira iha kadeia fornesimentu nian, instabilidade presu hosi fatór produsaun sira, no mós ameasa transfronteirisu ba saúde animál no ai-horis nian.
Sorumutu ne’e ko’alia kona-ba hametin kooperasaun ASEAN-Índia iha área seguransa alimentár no nutrisaun, agrikultura sustentável no reziliente ba mudansa klimátika, peskiza no inovasaun, dijitalizasaun, no mós kapasitasaun no dezenvolvimentu rekursus umanus.
Partisipante sira analiza mós kona-ba Planu Asaun Médiu Prazu ASEAN-Índia ba Kooperasaun iha Agrikultura no Florestas 2026–2030, ne’ebé estabelese área kolaborasaun nian relasiona ho diálogu polítiku, seguransa alimentár, komérsiu no investimentu, kadeia valór, peskiza no dezenvolvimentu, transferénsia teknolojia, inovasaun dijitál, kapasitasaun, no mós interkámbiu entre agrikultór no peskizadór sira.
Durante sorumutu ministeriál, Ministru Marcos da Cruz hala’o sorumutu bilaterál ho Ministru Agrikultura no Bein-Estar Agrikultores Índia nian, Shivraj Singh Chouhan. Sorumutu ne’e foka liu ba posibilidade atu aprofunda kooperasaun entre Timor-Leste no Índia iha peskiza agríkola, inovasaun, kapasitasaun, no mós interkámbiu sientista no espesialista sira, inklui iha setór agrikultura, florestas, pekuária, no akikultura.
Durante sorumutu ne’e, Ministru Marcos da Cruz hato’o Timor-Leste nia interese atu estabelese mekanizmu kooperasaun institusionál entre país rua ne’e hodi apoia dezenvolvimentu setór agríkola no seguransa alimentár. Nia mós propoin atu Índia konsidera haruka ekipa ida hosi espesialista téknika no sientífika sira mai Timor-Leste atu avalia kondisaun no dezafiu sira iha terrenu no mós fó rekomendasaun sira iha área agrikultura, florestas, pekuária, no akikultura.
Gouvernante indianu ne’e manifesta ninia disponibilidade atu fahe esperiénsia no prátika sira no mós apoia dezenvolvimentu kapasidade peskiza no inovasaun agríkola nian iha Timor-Leste, liuliu liuhosi interkámbiu sientista no espesialista sira no mós formasaun ba rekursus umanus.
Delegasaun Timor-Leste nian mós partisipa iha atividade sira ne’ebé foka ba peskiza no inovasaun agríkola, iha ne’ebé aprezenta esperiénsia Índia nian iha ai-horis ne’ebé reziliente ba mudansa klimátika no ai-horis biofortifikada, hadi’a ai-horis, agrikultura ho presizaun, jestaun rekursu naturál sira, jestaun pós-kolleita, peskiza kona-ba prosesu atu hakiak animál, no kona-ba peskas.
Iha ámbitu vizita ba India, Ministru Marcos da Cruz ho delegasaun Timor-Leste vizita fábrika Mother Dairy iha Deli iha loron 10 fulan-setembru, iha ne’ebé sira aprende kona-ba modelu funsionamentu no prosesu sira ne’ebé asosiadu ho produsaun no kadeia valór setór leite (susubeen) nian. Delegasaun ne’e mós hasoru malu ho responsavel sira hosi setor ne’e hodi ko’alia kona-ba posibilidade sira ba kooperasaun iha área ida-ne’e.
Delegasaun Timor-Leste ne’e inklui Embaixadór Timor-Leste ba Índia, Carlito Nunes, no mós dirijente no tékniku sira husi Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peskas no Florestas.