Timor-Leste no Kamboja hametin kooperasaun iha Pagamentu Dijitál Transfronteirisu
Banku Sentrál Timor-Leste (BCTL) no Banku Nasionál Kamboja (NBC) iha loron 12 fulan-setembru tinan 2026, iha Dili, hala’o sorumutu bilaterál daruak entre instituisaun rua ne’e no asina Memorandu Entendimentu foun ida hodi hametin kooperasaun iha área pagamentu dijitál no mós avansa ho konektividade ba pagamentus transfronteirisus entre país rua ne’e.

Sorumutu ne’e lidera husi Governadór BCTL, Hélder Lopes, no Governadora NBC, Chea Serey, no kontinua halo kooperasaun institusionál ne’ebé estabelese liuhosi Memorandu Entendimentu dahuluk, ne’ebé asina iha Phnom Penh, Kamboja, iha fulan-jullu tinan 2024.
Akordu iha tinan 2024 ne’e estabelese kuadru kooperasaun ida iha área sira hanesan operasaun banku sentrál, rede, no sistema pagamentu, inovasaun finanseira dijitál, supervizaun bankária, dezenvolvimentu setór finanseiru, no mós kapasitasaun rekursus umanus. Instituisaun rua ne’e mós konkorda atu hala’o reuniaun bilaterál anuál, ho troka malu iha país rua ne’e, hodi avalia progresu sira ne’ebé alkansa ona no define área kooperasaun foun sira.
Durante sorumutu iha Dili, delegasaun sira analiza implementasaun ba kompromisu sira ne’ebé asume dezde tinan 2024, troka informasaun no esperiénsia, no mós diskute prioridades ba faze kooperasaun tuirmai.
Iha loron hanesan, BCTL no NBC asina Memorandu Entendimentu foun ida ne’ebé foka ba kooperasaun iha pagamentu dijitál no konektividade transfronteirisa. Akordu ne’e estabelese baze ba dezenvolvimentu hosi mekanizmu ne’ebé sei permite pagamentu no transferénsia entre Timor-Leste no Kamboja iha futuru liuhosi sistema dijitál, inklui utilizasaun kódigu QR.
Governadora NBC, Chea Serey, afirma katak “Kamboja sente orgullu sai hanesan país dahuluk ne’ebé selebra akordu ho natureza ida-ne’e ho Timor-Leste”, hodi konsidera katak entendimentu ne’ebé alkansa ona “reflete konfiansa entre ita-nia país rua ne’e no konviksaun hamutuk katak laiha ekonomia ida maka buras iha izolamentu”.
Tuir Chea Serey, kooperasaun ne’e hein katak bele permite sidadaun no empreza sira husi país rua ne’e hodi halo pagamentu no transferénsia ne’ebé simples liu iha futuru. “Ha’u fiar katak Memorandu Entendimentu ida-ne’e loron ida sei permite Timor-Leste no Kamboja bele halo pagamentu, transferénsia no tranzasaun ho fasilidade ne’ebé hanesan ita halo iha ita-nia rain rasik”, nia afirma.
Governadora ne’e ko’alia mós katak iha futuru ligasaun entre sistema sira bele fasilita tranzasaun komersiál no remesa (haruka osan). “Ita-nia empreza sira bele halo komérsiu ho barreira ne’ebé menus. Ita-nia korredór remesa (haruka) nian sei sai lalais, baratu no seguru liu ba família sira ne’ebé depende ba servisu sira ne’e”, nia hatutan.
Governadór BCTL, Hélder Lopes, esplika katak akordu ho Kamboja ne’e halo parte iha prosesu hametin ligasaun entre sistema pagamentu sira Timor-Leste nian ho país sira iha rejiaun ne’e, no anunsia katak prevee hela mós iha fulan ida-ne’e atu asina akordu ida ne’ebé hanesan ho Indonézia.
“Ohin ita hahú ona asinatura akordu ho Kamboja no, iha fulan ida-ne’e mós, ami sei asina mós akordu ida ho Indonézia”, afirma Hélder Lopes.
Asinatura ba Memorandu foun ne’e hala’o iha loron hanesan lansamentu Timor Unique QR (TUQR) nian, padraun nasionál pagamentu dijitál liuhosi kódigu QR, no nu’udar pasu dahuluk ba utilizasaun futuru sistema ida-ne’e iha tranzasaun transfronteirisu ho país sira ne’ebé Timor-Leste estabelese mekanizmu interoperabilidade.
Delegasaun Banku Nasionál Kamboja nian inklui Governadora Chea Serey, Vise-Governadór Yiem Leat no reprezentante sira seluk husi instituisaun ne’e. Hosi Banku Sentrál Timor-Leste ne’ebé partisipa maka Governadór Hélder Lopes, Vise-Governadór Rafael Borges no Sara Lobo Brites, no mós Diretores Ezekutivus BCTL nian.
Kooperasaun entre banku sentrál rua ne’e sei kontinua iha kuadru memorandu sira ne’ebé asina ona no sorumutu bilaterál anuál ne’ebé iha ona akordu entre instituisaun rua ne’e.






































