Timor-Leste lansa sistema nasionál ba pagamentu dijitál liuhosi kódigu QR

Seg. 14 setembru 2026, 11:02h
808192847_1488169063128307_7709277465455957765_n

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, no Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, partisipa iha lansamentu ofisiál Timor Unique QR (TUQR) iha loron 12 fulan-setembru tinan 2026 iha Dili. TUQR nu’udar padraun kódigu QR nasionál ne’ebé foun ba pagamentu dijitál, ne’ebé dezenvolve hosi Banku Sentrál Timor-Leste (BCTL - sigla iha lian portugés) hodi hametin interoperabilidade servisus pagamentu eletróniku nian iha país ne’e. 808440669_1692734455120682_8801376706799605462_n 808080883_1369606471628478_8711850033195383221_n 807877657_1520037040164307_8962912596370671934_n 805696947_2295230181237160_1292033486070139881_n 805696656_1395508878671544_4873875786154123737_n 808051685_1114302991163337_5229830807926858981_n 808855734_2403800706813285_3891806803526486146_n 808051685_4108676462768351_3321203969877158657_n 808192841_2356762068485477_2188020930832105642_n

Lansamentu ne’e hala’o iha ámbitu komemorasaun aniversáriu BCTL nian ba da-15 no marka etapa foun ida iha dezenvolvimentu sistema pagamentu nasionál nian. TUQR estabelese kódigu QR komún ida, ne'ebé permite integrasaun hosi banku oioin, instituisaun finanseira sira, empreza teknolojia finanseira no karteira dijitál sira, hodi nune’e la presiza utiliza kódigus diferentes ba prestadór serbisu ida-idak.

Liuhosi TUQR, utilizadór sira bele halo pagamentu ho sira-nia telemovel, liuhosi aplikasaun hosi fornesedór partisipante sira, hodi uza leitura kódigu QR nian no konfirma tranzasaun. Sistema ne’e hetan suporta husi Ti-Fast, sistema pagamentu instantáneu BCTL nian.

Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão destaka vantajen hosi sistema foun ba sidadaun no komersiante sira, hodi afirma katak «ida-ne’e importante duni, di’ak tebes duni. Pasu ida tan atu ajuda komunidade, komersiante sira, ajuda sidadaun sira hodi utiliza maneira fasil liu atu selu saidá maka sira sosa».

Xefe Governu agradese mós ba instituisaun bankária sira-nia kooperasaun hodi operasionaliza sistema foun ne’e no husu sidadaun sira atu iha kuidadu bainhira utiliza sistema pagamentu dijitál, hodi haree ba risku fraude no krime sira seluk ne’ebé asosiadu ho teknolojia foun sira.

Seguransa ba utilizadór sira destaka mós hosi Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, ne'ebé defende ezisténsia hosi mekanizmu adekuadu hodi proteje kliente sira no alerta kona-ba nesesidade hodi asegura katak halo tranzisaun ba pagamentu dijitál sira hodi nafatin fornese opsaun asesivel sira ba populasaun sira ne'ebé kontinua depende ba osan numeráriu (osan fíziku).

Governadór BCTL, Helder Lopes, explika katak TUQR nu’udar evolusaun sistema pagamentu nasionál ba infraestrutura ida ne’ebé integradu no interoperavel liu. Agora daudaun, TUQR hetan ona apoiu hosi servisus BCTL, Banco Kaebauk, MOSAN no Loja Li, enkuantu instituisaun finanseira sira seluk kontinua halo preparasaun ne’ebé nesesáriu ba integrasaun iha sistema ne’e.

Implementasaun ne’e sei hala’o tuir faze, hodi konsidera nivel literasia dijitál no mós limitasaun iha asesu ba rede telekomunikasaun no internet, liuliu iha área rurál no foho nian. Sistema foun ne’e hein katak bele kompleta, no la'ós troka kedas, pagamentu sira ho osan  numeráriu  (osan fíziku).

BCTL mós hanoin atu dezenvolve interoperabilidade transfronteira TUQR nian ho sistema pagamentu país sira ASEAN nian. Iha ámbitu ida-ne’e, Timor-Leste no Kamboja avansa ona ho Memorandu Entendimentu ida entre ida-idak nia banku sentrál sira ba kooperasaun iha pagamentus transfronteirus, no prevee mós atu kontinua servisu hamutuk ho Indonézia.

Governadora Banku Nasionál Kamboja nian, Chea Serey, partisipa iha serimónia ne’e no destaka kooperasaun entre instituisaun rua ne’e, hodi refere katak iha futuru ligasaun sistema sira sei fasilita pagamentu no tranzasaun ba sidadaun timoroan sira iha Kamboja no sidadaun kambojanu sira iha Timor-Leste.

Dezenvolvimentu TUQR nu’udar parte hosi prosesu modernizasaun infraestrutura pagamentu nasionál nian, ne’ebé inklui sistema pagamentu instantáneu Ti-Fast no expansaun servisu bankáriu no finanseiru dijitál, ho objetivu atu fasilita tranzasaun eletrónika no hamenus dependénsia ba numeráriu (osan fíziku).

Serimónia ne’e sura ho partisipasaun hosi membrus Governu no Parlamentu Nasionál, reprezentantes korpu diplomátiku, setór privadu no instituisaun finanseira sira.

 

   Ba leten