Iha loron 8 fulan-setembru tinan 2026, Vise-Primeiru-Ministru Mariano Assanami Sabino, nu’udar Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitária, asina akordu ida ho empreza konsultoria ida, ho valór dolar amerikanu millaun lima, hodi apoia implementasaun Projetu Setoriál Reforsu Reziliénsia no Hadi’a Meius Subsisténsia iha Área Rurál sira, iha munisípiu Manatutu.

Projetu ne’e ninia objetivu atu hadi’a kondisaun moris no reforsa kapasidade komunidade rurál sira nian hodi hatán ba dezafiu ekonómiku, sosiál no ambientál, liuhosi intervensaun iha área agrikultura, seguransa ai-han, asesu ba bee, infraestrutura rurál no diversifikasaun meius subsisténsia.
Akordu ne’ebé foin asina ne’e halo parte iha finansiamentu ida ne’ebé luan liu, ho valór dolar amerikanu millaun 16, ne’ebé hetan ona akordu iha tinan 2024 entre Governu Timor-Leste, liuhosi Ministériu Finansas, ho Banku Aziátiku Dezenvolvimentu (ADB), ba implementasaun projetu ne’e durante periodu ida ne’ebé prevee hosi tinan lima to’o tinan neen.
Projetu ne’e prevee sei fó benefísiu ba ema maizumenus rihun 46 no kobre maizumenus aldeia 30 iha munisípiu Manatutu, iha ne’ebé parte boot hosi populasaun hela iha área rurál no depende ba agrikultura ho eskala ki’ik nu’udar sira-nia fonte subsisténsia prinsipál.
Entre intervensaun sira ne’ebé prevee maka hadi’a asesu ba bee, estrada no infraestrutura rurál sira seluk, hasa’e produtividade agríkola no promove sistema agroflorestál sira ne’ebé adapta ba efeitus hosi mudansa klimátika.
Projetu ne’e mós inklui medida sira ne’ebé ho objetivu atu reforsa seguransa ai-han, fasilita agrikultór sira-nia asesu ba merkadu no apoia komersializasaun ba produtu sira. Prevee mós diversifikasaun fonte rendimentu família nian, liuhosi dezenvolvimentu atividade ekonómika foun no oportunidade empregu iha komunidade sira ne’ebé envolve.
Intervensaun hirak-ne’e ho objetivu atu hatán ba vulnerabilidade komunidade rurál sira nian ba tempu bailoron ne’ebé naruk , inundasaun no fenómenu klimátiku sira seluk ne’ebé afeta produsaun agríkola, inklui ai-horis sira hanesan batar no hare.
Projetu ne’e mós prevee atividade ba kapasitasaun komunidade no autoridade lokál sira, ne’ebé ho objetivu atu haforsa sira-nia kapasidade iha planeamentu, implementasaun no jestaun inisiativa ba dezenvolvimentu rurál.
Hadi’a produsaun agríkola, seguransa ai-han no asesu ba bee espera bele kontribui mós hodi hatán ba problema nutrisaun sira ne’ebé afeta família sira, no liuliu labarik sira iha komunidade sira ne’ebé hetan atendimentu.
Ho asinatura akordu ida ne’e, projetu ne’e tama iha faze implementasaun foun, ho hala’o atividade sira ne’ebé prevee ona iha komunidade rurál sira iha munisípiu Manatutu.