Mariano Assanami Sabino, nu’udar Primeiru-Ministru Interinu, iha loron 8 fulan-setembru tinan 2026, iha Palásiu Governu, Dili, hala’o sorumutu ho Xefe Governu Territóriu Norte Austrália, Lia Finocchiaro, iha ámbitu husi ninia vizita ofisiál dahuluk mai Timor-Leste, hodi analiza reforsu kooperasaun, ho foku kona-ba formasaun profisionál, empregu no mobilidade traballadór.

Iha sorumutu ne’e, parte rua reafirma lasus istórikus no amizade entre Timor-Leste no Territóriu Norte no mós ko’alia kona-ba oportunidades atu hametin kooperasaun iha área dezenvolvimentu kapitál umanu, formasaun profisionál, empregu, edukasaun no ensinu superiór, saúde, oportunidades ekonómikas, ligasaun institusionál, no mós konektividade.
Primeiru-Ministru Interinu destaka prioridade ne’ebé Governu fó ba formasaun no kapasitasaun rekursus umanus no mós kriasaun oportunidades empregu ba foin-sa’e sira, inklui liuhosi asesu ba oportunidade serbisu iha Territóriu Norte.
“Ami foka liu-liu ba Territóriu Norte tanba besik liu Timor-Leste”, afirma Mariano Assanami Sabino, ne’ebé destaka mós potensiál kooperasaun hodi “mobiliza ita-nia joven sira” no fó oportunidade profisionál foun.
Lia Finocchiaro hatudu disponibilidade Governu Territóriu Norte nian atu aprofunda kooperasaun iha dezenvolvimentu abilidade no forsa traballu. Governante australiana ne’e salienta katak, kreximentu ekonómiku ne’ebé prevee ba Territóriu Norte sei aumenta prokura ba traballadór profisionál sira ne’ebé kualifikadu iha setór hanesan rekursus naturais, enerjia, konstrusaun, infraestruturas, defeza, turizmu no saúde.
“Timor-Leste la’ós ami-nia viziñu de’it – nia nu’udar amigu no parseiru ida durante tempu naruk ho Territóriu”, afirma Lia Finocchiaro. “Ami-nia relasaun bazeia ba ligasaun sira ne’ebé kle’an entre ami-nia povu, instituisaun no komunidade sira, no Parseria Estratéjika ne’e fó mai ami kuadru ida ne’ebé sólidu hodi lori relasaun ida ne’e ba oin”.
Kooperasaun entre parte rua ne’e, tama iha Akordu Parseria Estratéjika entre Timor-Leste no Territóriu Norte 2023 – 2027, ne’ebé inklui área sira hanesan edukasaun, negósiu no forsa traballu, komérsiu no investimentu, turizmu, preparasaun ba emerjénsia, agrikultura, saúde, desportu, artes no kultura.
Sorumutu ne’e nu’udar kontinuidade ba diálogu kona-ba mobilidade laborál ne’ebé mantein entre Timor-Leste no Territóriu Norte. Iha fulan-maiu tinan ida-ne’e, durante vizita ida ba Darwin, Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, ko’alia mós ho Lia Finocchiaro kona-ba posibilidade atu habelar oportunidade empregu ba sidadaun timoroan sira, hodi konsidera nesesidade maundobra iha setór ekonomia oioin iha Territóriu Norte.
Partisipa mós iha sorumutu ne’e Ministru Negósius Estranjeirus no Kooperasaun, Bendito dos Santos Freitas; Ministru Administrasaun Estatál, Tomás do Rosário Cabral; Sekretáriu Estadu Formasaun Profisionál no Empregu, Rogério Araújo Mendonça; no Konsul-Jerál Timor-Leste iha Darwin, Embaixadór Amorim Vieira.