Ministra Saúde simu Prémiu Rekoñesimentu ba Rezultadu iha área Saúde Públika ba eliminasaun trakoma iha Timor-Leste

Ohin, loron 8 fulan-setembru tinan 2026, iha Dili, Ministra Saúde, Élia A. A. dos Reis Amaral, simu Prémiu Rekoñesimentu ba Rezultadu iha área Saúde Públika husi Organizasaun Mundiál Saúde (OMS), ne’ebé entrega husi Diretór-Jerál OMS nian, Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, nu’udar rekoñesimentu ba eliminasaun trakoma hanesan problema saúde públika iha Timor-Leste.

Distinsaun ne’e entrega durante Sesaun Komité Rejionál OMS nian ba Sudeste Aziátiku ba da-79, ne’ebé hala’o iha Timor-Leste hosi loron 7 to’o 10 fulan-setembru tinan 2026.

Iha loron 3 fulan-setembru liubá, OMS ofisiálmente valida ona eliminasaun trakoma hanesan problema saúde públika iha Timor-Leste, hafoin prosesu avaliasaun ida ne’ebé hala’o ona durante tinan balun. Ho nune’e, Timor-Leste sai hanesan país dahaat husi Rejiaun Sudeste Aziátiku OMS nian no país da-33 iha nivel mundiál ne’ebé simu validasaun ida-ne’e.

Timor-Leste maka país ikus iha rejiaun ne’e iha ne’ebé trakoma koñesidu ka suspeitu hanesan problema saúde públika.  País sira seluk iha rejiaun ne’e ne’ebé la liu husi prosesu validasaun laiha istória trakoma endémiku. Nune’e, ho validasaun Timor-Leste nian, trakoma la sai ona hanesan problema saúde públika iha Rejiaun Sudeste Aziátiku tomak OMS nian.

Trakoma, ne’ebé kauza husi baktéria Chlamydia trachomatis, hanesan kauza infesioza prinsipál ba matan-delek  iha mundu tomak no liuliu liga ho komunidade sira ne’ebé susar atu hetan asesu ba bee, saneamentu, ijiene no kuidadus saúde.

Validasaun OMS nian nudár rezultadu husi prosesu peskiza no vijilánsia ne’ebé inklui estudus ne’ebé realiza hosi tinan 2015 to’o 2017, ho teste ba labarik sira iha Ataúro, rastreiu iha kliníkas oftamolójikas iha país laran tomak, no mós esforsu buka kazu sira ho ativu, sein detensaun trakoma. Iha tinan 2025, estudu foun ida analiza amostra 4949 husi labarik ne’ebé ho idade tinan ida to’o tinan lima iha país laran tomak no la hetan evidénsia tranzmisaun iha nivel ida ne’ebé justifika intervensaun saúde públika espesífika ida hasoru moras refere.

Iha okaziaun validasaun ne’e, Diretór-Jerál OMS, Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, felisita Timor-Leste no afirma katak “ho kombinasaun ba planeamentu ida ne’ebé sólidu, peskiza terrenu ne’ebé kuidadoza no vijilánsia ida ne’ebé moderna, país ne’e hatudu ona oinsá siénsia no sistema saúde ne’ebé forte bele proteje ema hotu husi matan-delek ne’ebé bele evita”.

Diretór-Jerál hatutan tan katak “eliminasaun ba trakoma iha Rejiaun Sudeste Aziátiku hanesan pasu signifikativu ida ba ami-nia meta globál atu elimina trakoma iha mundu tomak to’o tinan 2030”.

Ministra Saúde afirma katak “eliminasaun trakoma hanesan problema saúde públika iha Timor-Leste, ofisiálmente hetan validasaun husi OMS, hanesan fonte orgullu nasionál ne’ebé boot tebes. Rezultadu ida-ne’e sai posivel tanba kompromisu nasionál ne’ebé sustentavel no mós esforsu koletivu hosi ami-nia profisionál saúde, komunidade no parseiru sira, ne’ebé ami espresa ami-nia agradesimentu kle’an liu.”

Élia A. A. dos Reis Amaral hatutan katak rezultadu ida-ne’e “renova ami-nia determinasaun atu promove kobertura saúde universál no harii sistema saúde ida ne’ebé ekuitativu no reziliente ne’ebé to’o ba ema hotu-hotu no mós proteje sira, la haree ba fatin ne’ebé sira hela bá”.

Evidénsia sira ne’ebé sai baze ba validasaun ne’e prodús iha lideransa Ministériu Saúde nian, ho apoiu husi OMS no parseiru sira iha área saúde okulár no mós peskiza.

 

url: https://timor-leste.gov.tl?lang=tp&p=51395