Timor-Leste sei sai uma-na’in ba Sesaun Komité Rejionál Organizasaun Mundiál Saúde (OMS) nian ba Sudeste Aziátiku ba da-79, iha Dili, hahú husi loron 7 to’o loron 10 fulan-setembru. Sesaun ne’e halibur Ministrus Saúde no altus responsaveis hosi Estadus-Membrus hodi define prioridades no mós analiza polítika no asaun iha área saúde ba rejiaun ne’e.

Sesaun ne’e konta ho partisipasaun hosi Diretór-Jerál OMS nian, Tedros Adhanom Ghebreyesus, ne’ebé hala’o ninia vizita dahuluk mai Timor-Leste, no Responsavel Interinu Eskritóriu Rejionál OMS nian ba Sudeste Aziátiku, Nilesh Buddha.
Timor-Leste sai fila fali uma-na’in ba sesaun Komité Rejionál OMS nian ba Sudeste Aziátiku ba dahuluk iha tinan 11 nia laran. Komité Rejionál nu’udar órgaun desizaun OMS nian ba rejiaun ne’e no halibur ninia Estadus-Membrus sanulu: Bangladexe, Butaun, Repúblika Populár Demokrátika Koreia, Índia, Maldivas, Myanmar, Nepal, Sri Lanka, Tailándia no Timor-Leste.
Sesaun abertura nian hala’o iha segunda-feira ida-ne’e, loron 7 fulan-setembru, tuir fali ho eleisaun ba titulár órgaun sesaun nian, aprezentasaun kredensiál, adosaun ajenda, aprezentasaun relatóriu kona-ba serbisu OMS nian iha rejiaun ne’e, no mós intervensaun ida husi Diretór-Jerál OMS nian.
Momentu prinsipál ida hosi sorumutu ne’e maka sei iha Meza-Redonda Ministeriál ne’ebé dedika ba tema “Rekursus Umanus ba saúde: ekuidade iha kuidadus espesializadus”, ne’ebé prevee ona ba loron 8 fulan-setembru. Estadus-Membrus sei analiza dezafiu sira ne’ebé relasiona ho rekursus umanus iha área saúde no asesu ekuitativu ba kuidadus espesializadus.
Durante loron haat ne’e, ajenda inklui mós kobertura saúde universál no Objetivus Dezenvolvimentu Sustentavel ne’ebé relasiona ho saúde, halakon moras, prioridades hodi aselera kombate tuberkuloze, asesu ba dispozitivu médikus ho kualidade, no mós reziliénsia unidade saúde nian.
Sei ko’alia mós kona-ba transformasaun dijitál sistema saúde nian, inklui proposta kriasaun ba Rede Kolaborativa Sudeste Aziátiku ba Saúde Dijitál no Intelijénsia Artifisiál (SEA-DAC, akrónimu iha lian inglés).
Partisipante sira mós sei avalia progresu rejionál iha área sira hanesan saúde materna, neonatal no infantíl, saúde mentál, moras la hada’et, hepatitis viral (virus), HIV no infesaun transmisaun seksuál, sarampu no rubéola, erradikasaun poliomielite, preparasaun ba emerjénsia saúde, no mós kombate mal-nutrisaun.
Sorumutu ne’e sei analiza mós kestaun orsamentál no governasaun OMS nian no mós kestaun sira ne’ebé mosu husi Asembleia Mundiál Saúde da-79 no sesaun Konsellu Ezekutivu Organizasaun da-158 no da-159.
Programa ne’e inklui sesaun téknika paralela sira kona-ba saúde seksuál no reprodutiva no mós igualdade jéneru, alterasoins klimátikas no saúde, finansiamentu klimátiku iha setór saúde, seguransa sanitária, imunizasaun, no prevensaun surtu moras sira ne’ebé bele prevene liuhosi vasina.
Sesaun da-79 ne’e sei remata iha loron 10 fulan-setembru, ho apresiasaun no adosaun ba rezolusaun no desizaun sira husi Komité Rejionál, no mós sesaun enserramentu.