Universitas Hasanuddin atribui grau Doutór Honoris Causa ba Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão

Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, simu grau Doutór Honoris Causa iha área Administrasaun Públika hosi Universitas Hasanuddin (UNHAS), iha serimónia ida ne’ebé hala’o iha loron 5 fulan-setembru tinan 2026, iha edifísiu Baruga A.P. Pettarani, iha kampus Universidade ne’e nian, iha Makassar, Indonézia, nu’udar rekoñesimentu ba ninia perkursu lideransa, kontribuisaun hodi harii Estadu Timor-Leste, no mós ninia papél iha promosaun rekonsiliasaun no pás. 791354980 952698647886464 8833051785406180145 n 300x223 Universitas Hasanuddin atribui grau Doutór Honoris Causa ba Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão 792090154 952699181219744 1084861899480518617 n 300x200 Universitas Hasanuddin atribui grau Doutór Honoris Causa ba Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão 789580418 952699357886393 1522133508690209133 n 300x186 Universitas Hasanuddin atribui grau Doutór Honoris Causa ba Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão 792090160 952697867886542 6476440156701366810 n 300x187 Universitas Hasanuddin atribui grau Doutór Honoris Causa ba Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão 789580414 952696554553340 8872322225789781138 n 300x171 Universitas Hasanuddin atribui grau Doutór Honoris Causa ba Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão 788804197 952696957886633 1743242094419461898 n 300x181 Universitas Hasanuddin atribui grau Doutór Honoris Causa ba Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão 792324058 952698971219765 4098665762620939458 n 300x211 Universitas Hasanuddin atribui grau Doutór Honoris Causa ba Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão 793028120 952699017886427 1874486733487749362 n 300x200 Universitas Hasanuddin atribui grau Doutór Honoris Causa ba Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão 789612354 952699354553060 8990287474623918108 n 300x200 Universitas Hasanuddin atribui grau Doutór Honoris Causa ba Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão 795484676 952701214552874 1493383561433218687 n 300x218 Universitas Hasanuddin atribui grau Doutór Honoris Causa ba Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão

Distinsaun ne’e atribui liuhosi Programa Doutoramentu iha Administrasaun Públika hosi Fakuldade Siénsias Sosiais no Polítikas iha Universidade Hasanuddin. Universidade refere foti desizaun ne’e bazeia ba  Primeiru-Ministru nia perkursu iha luta ba independénsia to’o ba harii Estadu, ho foku  ba  lideransa pós-konflitu, rekonsiliasaun, reforsu instituisaun sira, defeza soberania liuhosi direitu no diplomasia, no mós kooperasaun rejionál.

Iha serimónia ne’e, ekipa organizadora aprezenta fundamentu haat ba atribuisaun títulu ne’e: papél Kay Rala Xanana Gusmão iha luta ba independénsia Timor-Leste nian; promosaun ba rekonsiliasaun entre Timór-Leste no Indonézia; tranzisaun hosi lider Rezisténsia ba estadista no responsavel ba harii instituisaun estadu nian sira; no mós defeza ba valór sira ne’ebé asosiadu ho pás no umanidade.

Iha ninia diskursu, ho títulu “Soberania no Reziliénsia Nasionál iha Mundu ida ne’ebé iha Disputa”, Primeiru-Ministru hato’o nia agradesimentu ba distinsaun ne’e no destaka signifikadu  simu distinsaun ne’e hosi instituisaun ida ne’ebé partisipa iha formasaun jerasaun indonézia nian tuituir-malu  dezde tinan dahuluk Repúblika nian.

 “Priviléjiu boot tebes mai ha’u atu simu doutoramentu Honoris Causa ida-ne’e husi Universidade Hasanuddin. Nune’e mós onra ida atu la’o tuir ain-fatin husi lider no figura públika importante barak ne’ebé hetan ona distinsaun ida-ne’e molok ha’u”, nia hateten.

Kay Rala Xanana Gusmão fó-hanoin kona-ba perkursu istóriku Timor-Leste no Indonézia nian no mós destaka transformasaun relasaun entre país rua ne’e hafoin konflitu. Nia subliña katak rekonsiliasaun nu’udar  opsaun ida ne’ebé nesesáriu atu harii relasaun ida ne’ebé bazeia ba amizade, diálogu no kooperasaun.

 “Ita labele harii nasaun ida ho vingansa no ódiu. Envezde ida ne’e, ita presiza harii aliserse rekonsiliasaun no esperansa”, nia hateten.

Primeiru-Ministru hatutan tan katak “ohin loron, Indonézia no Timor-Leste nu’udar nasaun viziñu no belun besik. Ita servisu hamutuk ba pás, estabilidade no dezenvolvimentu iha ita-nia rejiaun”.

Edukasaun agora sai hanesan elementu prinsipál ida husi relasaun ida-ne’e. Joven timoroan rihun ba rihun estuda iha instituisaun ensinu superiór sira iha Indonézia, inklui iha Universitas Hasanuddin. Iha fulan ida-ne’e, estudante timoroan na’in-57 tama hanesan kontinjente foun ida husi estudante pós-graduasaun sira iha universidade ne’ebá.

 “Ida ne’e maka signifika rekonsiliasaun. Ohin loron, joven timoroan sira mai Indonesia hodi estuda, halo belun no prepara ba sira-nia futuru”, deklara Primeiru Ministru.

Iha ámbitu soberania, Kay Rala Xanana Gusmão ko’alia kona-ba prosesu delimitasaun fronteira marítima Timor-Leste nian. Hafoin konklui fronteira marítima ho Austrália, Timor-Leste mantén negosiasaun direta ho Indonézia, tuir Konvensaun Nasoins Unidas nian kona-ba Direitu Tasi no direitu internasionál.

“Ita alkansa ona progresu signifikativu no ha’u fiar katak ita sei bele konklui serbisu ne’e ho espíritu amizade no respeitu mútuu ne’ebé hanesan, ne’ebé transforma ona relasaun entre ita-nia povu sira”, nia hatete.

Primeiru-Ministru mós defende katak soberania polítika tenke akompaña ho kapasidade ekonómika no institusionál ne’ebé nesesáriu atu garante oportunidade ba populasaun, kria empregu, hametin seguransa ai-han, no mós utiliza rekursu nasionál sira hodi fó benefísiu ba povu.

“Soberania la’ós slogan ida. Soberania presiza forsa polítika no ekonómika,” nia hatete, hodi hatutan: “Ami luta ba ami-nia independénsia polítika. Agora ami tenke harii reziliénsia ekonómika ne’ebé sei permite ami atu sustenta independénsia ida ne’e ba jerasaun sira tuirmai”.

Haree ba aumentu iha konflitu no tensaun jeopolítika sira, Kay Rala Xanana Gusmão defende respeitu ba lei internasionál, multilateralizmu, no kooperasaun entre Estadu sira, liuliu ba nasaun ki’ik sira no nasaun sira ne’ebé iha hela prosesu dezenvolvimentu.

Iha ámbitu ida-ne’e, Primeiru-Ministru refere Timor-Leste nia integrasaun iha ASEAN no preparasaun ba prezidénsia organizasaun ne’e iha tinan 2029.

“País soberanu ida la hatudu nia independénsia hodi izola-an. Nia hatudu nia independénsia bainhira hili ho livre oinsá nia serbisu hamutuk ho sira seluk”, nia hatete.

Primeiru-Ministru destaka mós knaar hosi universidade sira iha harii kapasidade nasionál no formasaun ba sidadaun sira ne’ebé iha kapasidade atu analiza informasaun no mós foti desizaun sira, liuliu iha era dezenvolvimentu intelijénsia artifisiál.

“Koñesimentu ajuda ita atu komprende mundu. Dixernimentu ajuda ita atu deside saida mak atu halo hasoru mundu ida-ne’e”, nia hatete.

Kay Rala Xanana Gusmão alerta kona-ba risku sira ne’ebé asosiadu ho utilizasaun intelijénsia artifisiál iha produsaun no divulgasaun konteúdu falsu sira, no mós defende reforsu edukasaun no hanoin krítiku.

 “Ita presiza ema sira ne’ebé kestiona informasaun ne’e mai hosi ne’ebé, evidénsia saida no buat ne’ebé ema hateten ona ba sira ne’e loos ka lae. Ita presiza ema ne’ebé iha kapasidade atu forma sira-nia hanoin rasik, envezde simu de’it resposta sira ne’ebé fó husi intelijénsia artifisiál”, nia hateten.

Bainhira taka ninia diskursu, Primeiru-Ministru subliña katak konstrusaun ba nasaun soberanu no reziliente presiza instituisoins, kapasidade ekonómika, koñesimentu no rekursus umanus ne’ebé preparadu atu foti desizaun hodi defende interese nasionál.

 “Nasaun ida ne’ebé reziliente presiza instituisaun sira ne’ebé forte no ekonomia ida ne’ebé produtivu. Presiza mós ema ho koñesimentu, abilidade no dixernimentu ne’ebé nesesáriu atu foti desizaun ne’ebé di’ak hodi defende interese nasionál”, nia afirma.

Atribuisaun grau Doutór Honoris Causa reforsa mós dimensaun akadémika hosi relasoins entre Timor-Leste no Indonézia, iha kontestu aumentu interkámbiu entre estudante no instituisaun ensinu superiór sira hosi país rua ne’e.

url: https://timor-leste.gov.tl?lang=tp&p=51297