Simpóziu Timor-Leste OceanX: Siénsia ba Futuru Azul

Haree programa kompletu liuhosi link tuirmai ne’e: https://economiaazul.gov.tl/wp-content/uploads/2026/08/OceanX-TL-Symposium-Concept-Note-and-Agenda-21082026-Final.pdf

*

Governu Timor-Leste no OceanX, inisiativa globál sein fin lukrativu ida ne’ebé dedika ba esplorasaun tasi nian, iha sesta-feira, 28 fulan-agostu 2026, iha Centro de Convenções de Díli, sei hala’o Simpóziu Timor-Leste OceanX: Siénsia ba Futuru Azul.

Simpóziu ne’e sei halibur instituisaun governu nian sira, sientistas, peskizadór sira, no parseiru nasionál no internasionál sira, ho objetivu atu transforma koñesimentu sientífiku foun sira kona-ba ambiente tasi Timor-Leste nian ba asaun prátika sira dezenvolvimentu sustentável Ekonomia Azul nian.

Eventu ne’e sei foka ba rezultadu preliminár no dadus ne’ebé halibur durante misaun sientífika OceanX nian iha Timor-Leste, ne’ebé hala’o iha fulan-novembru 2025, hodi konsentra diskusaun sira kona-ba konservasaun tasi, jestaun peska, turizmu sustentável, no prioridade sira iha futuru ba peskiza tasi nian.

Misaun sientífika OceanX ne’e hala’o iha parseria ho Governu no parseiru nasionál no internasionál sira, hodi prodús rezultadu sientífiku importante sira, inklui halo mapa ba tasi okos, observa biodiversidade, halibur espésime sira no lubun hosi dadus tasi nian sira seluk, no mós imajen furak sira kona-ba ambiente tasi-okos Timor-Leste nian.

Rezultadu sira-ne’e hakle’an liután Timor-Leste nia koñesimentu kona-ba nia ambiente tasi nian no hametin baze sientífika ne’ebé presiza atu apoia foti desizaun iha nivel nasionál, inklui protesaun ba biodiversidade tasi nian no ahu-ruin korál sira, kriasaun Parke Nasionál Ataúro, no mós ordenamentu ba espasu marítimu.

Simpóziu ne’e sei foka liu ba kestaun fundamentál ida: oinsá maka rezultadu sientífiku sira hosi misaun OceanX Timor-Leste 2025 bele apoia foti desizaun iha nivel nasionál, impulsiona Ekonomia Azul, no orienta prioridade sira peskiza tasi nian iha futuru?

Simpóziu ne’e sei kontribui ba hametin kapasidade nasionál atu hala’o, interpreta, no aplika peskiza sientífika tasi nian, iha tempu hanesan habelar oportunidade ba partisipasaun husi sientista, estudante, no funsionáriu públiku timoroan sira iha atividade peskiza tasi nian.

Misaun OceanX no simpóziu ida-ne’e halo parte iha Governu nia esforsu ne’ebé luan liu atu tau jestaun ba rekursus tasi Timor-Leste nian ne’ebé sustentável nu’udar prioridade prinsipál iha ajenda dezenvolvimentu nian. Serbisu ida-ne’e apoia implementasaun Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu 2011–2030 no Planu Polítika no Asaun Governu ba Promosaun Ekonomia Oseanu ida ne’ebé Reziliente no Sustentável 2025–2035.

“Simpóziu ida-ne’e ho objetivu atu liga siénsia ba polítikas públikas no asaun reál, hodi transforma koñesimentu kona-ba oseanu sai solusaun prátika ba ambiente tasi nian ne’ebé saudavel liu, hasa’e kapasidade peskiza nasionál, oportunidade ekonómiku ne’ebé sustentável, no mós Ekonomia Azul ne’ebé reziliente”, tenik Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão.
url: https://timor-leste.gov.tl?lang=tp&p=51069