Governu hala’o ohin, loron 16 fulan-jullu tinan 2026, iha Ministériu Negósius Estranjeirus no Kooperasaun (MNEK) iha Dili, Sorumutu Dahuluk Komité Ezekutivu (ExCom) Konsellu Nasionál Organizasaun Prezidénsia ASEAN (ACNOC) ba Timor-Leste nia Prezidénsia  ASEAN iha 2029 no, durante loro-kraik, Sorumutu Koordenasaun Interministeriál da-4 kona-ba Timor-Leste nia adezaun ba ASEAN no Sorumutu Konsellu Nasionál Organizasaun Prezidénsia ASEAN nian ba da-3 (ACNOC). Enkontru sira ne’e halibur membrus Governu no dirijente instituisaun estadu sira hodi hametin koordenasaun nasionál ba preparasaun Prezidénsia Timor-Leste nian ba ASEAN iha tinan 2029, avalia progresu serbisu ne’ebé hala’o ona hosi setór estratéjiku lima, no mós define prioridades ba faze preparasaun tuirmai. 

Konsellu Nasionál Organizasaun Prezidénsia ASEANkria liuhosi Rezolusaun Governu n.º 12/2026, nu’udar mekanizmu koordenasaun nasionál ne’ebé responsavel ba orientasaun estratéjika, supervizaun no monitorizasaun ba preparasaun Prezidénsia Timor-Leste ba ASEAN iha 2029. Ninia estrutura kompostu hosi Konsellu Nasionál, ne’ebé prezide hosi Primeiru-Ministru, Komité Ezekutivu, ne’ebé dirije hosi Ministru Negósius Estranjeirus no Kooperasaun, no mós Sekretariadu Nasionál ASEAN. Atividade sira organiza iha setór estratéjiku lima: rekursus umanus no kapasitasaun institusionál; infraestrutura no instalasaun; seguransa no orden públika; komunikasaun no diplomasia; no mós finansas, akizisaun no koordenasaun estratéjika.

Sorumutu dahuluk hosi Komité Ezekutivu ne’e prezide hosi Ministru Negósius Estranjeirus no Kooperasaun, Bendito dos Santos Freitas, no nu’udar sesaun dahuluk hosi órgaun ida-ne’e dezde nia kriasaun. Enkontru ne’e ho objetivu atu analiza rezultadu reuniaun dahuluk hosi subkomité operasionál 14, ne’ebé hala’o iha loron 3 fulan-jullu, avalia nivel jerál preparasaun nian no define prioridade estratéjika sira ba tinan sira tuirmai.

Iha ninia diskursu abertura ne’e, Ministru Bendito dos Santos Freitas afirma katak sai uma-na’in ba Prezidénsia ASEAN iha 2029 sei sai “empreendimentu diplomátiku no organizasionál boot liu iha istória Timor-Leste nian”, no subliña katak susesu misaun ida-ne’e nian sei ezije “abordajen ida ne’ebé loos hosi Governu Tomak (Whole-of-Government)  no Nasaun Tomak (Whole-of-Nation)”, bazeia ba koordenasaun ida ne’ebé forte entre instituisaun Estadu hotu-hotu.

Komité Ezekutivu ne’e analiza relatóriu konsolidadu sira husi setór estratéjiku lima ne’ebé responsavel ba preparasaun Prezidénsia nian, ne’ebé kobre área rekursus umanus no kapasitasaun institusionál, infraestrutura no instalasaun, seguransa no orden públika, komunikasaun no diplomasia, no mós finansas, akizisaun no koordenasaun estratéjika. Diskusaun sira foka ba identifikasaun dezafiu tranzversál xave sira, validasaun prioridade nasionál sira, no mós aprovasaun asaun prioritária sira ba 2026, ne’ebé sei sai matadalan ba faze implementasaun inisiál hosi planu preparasaun nasionál.

Entre prioridade sira ne’ebé define ona ba tinan ida-ne’e maka hasa’e kapasidade rekursus umanus, avalia prontidaun infraestrutura nasionál, reforsa mekanizmu koordenasaun seguransa, dezenvolve estratéjia nasionál ba komunikasaun no diplomasia públika, no mós konsolida planeamentu finanseiru, mobilizasaun rekursus, no preparasaun jurídika ne’ebé nesesáriu ba Prezidénsia ASEAN.

Konkluzaun husi sorumutu Komité Ezekutivu ne’e tuir mai aprezenta iha reuniaun daruak Konsellu Nasionál Organizasaun Prezidénsia ASEAN nian, ne’ebé prezide husi Primeiru-Ministru. Konsellu analiza ona relatóriu ne’ebé hato’o hosi Ministru Negósius Estranjeirus no Kooperasaun kona-ba servisu sira Komité Ezekutivu nian, diskute pasu sira tuirmai iha prosesu preparasaun, no mós halo apresiasaun ba dokumentu kona-ba desizaun sira ne’ebé rezulta hosi sorumutu ne’e, nune’e mós inisiativa sira seluk ne’ebé relasiona ho preparasaun Prezidénsia Timor-Leste ba ASEAN iha tinan 2029.

Enkontru hirak ne’e reafirma kompromisu konjuntu instituisaun sira Estadu nian hodi garante preparasaun koordenada, atempada (tuir tempu loloos), no sustentável atu Timor-Leste bele asume ba dala uluk Prezidénsia rotativa ASEAN iha tinan 2029.