Ministru Negósius Estranjeirus no Kooperasaun reforsa implementasaun "Parseria Foun ba Era Foun ida" durante vizita ba Austrália
Iha loron 24 fulan-juñu tinan 2026, iha Cambera, Austrália, Ministru Negósius Estranjeirus no Kooperasaun, Bendito dos Santos Freitas, asina Memorandu Entendimentu ida ho Ministra Negósius Estranjeirus Austrália nian, Penny Wong, hodi institusionaliza Diálogu Altu Funsionáriu sira entre país rua ne’e, hanesan parte ida hosi hametin implementasaun “Parseria Foun ba Era Foun ida”, ne’ebé lansa husi Primeiru-Ministru Timor-Leste no Austrália nian iha fulan-janeiru tinan ida-ne’e.

Memorandu Entendimentu ne’e estabelese mekanizmu permanente ida ba diálogu entre altu funsionáriu sira hosi país rua ne’e, liuhosi sorumutu anuál ne’ebé ho objetivu atu akompaña ezekusaun ba Planu Asaun Konjuntu hosi parseria bilaterál. Objetivu mak atu haforsa kooperasaun institusionál no kria rezultadus konkretus iha área polítika, ekonómika, seguransa no relasaun entre povu sira.
Hafoin serimónia asinatura ne’e, Ministru Bendito dos Santos Freitas no Ministra Penny Wong hala’o sorumutu bilaterál ida durante matabixu traballu ida, iha ne’ebé sira analiza progresu sira ne’ebé hetan iha implementasaun “Parseria Foun ba Era Foun ida”, diskute kona-ba prioridade sira husi Planu Asaun Konjuntu no ko’alia kona-ba oportunidade foun sira ba kooperasaun, liuliu iha área integrasaun Timor-Leste nian iha ASEAN, dezenvolvimentu ekonómiku, mobilidade laborál, edukasaun, seguransa rejionál no dezenvolvimentu sustentável.
Iha loron hanesan, Ministru ne’e mós hasoru malu ho Ministra ba Dezenvolvimentu Internasionál Austrália nian, Anne Aly, atu avalia pontu situasaun hosi implementasaun parseria estratéjika no identifika prioridade sira ba konkretizasaun inisiativa sira ne’ebé prevee ona iha Planu Asaun Konjuntu.
Durante sorumutu ne’e, Bendito dos Santos Freitas agradese ba Austrália nia apoiu kontínuu ba Timor-Leste nia dezenvolvimentu no destaka importánsia husi kooperasaun iha área dezenvolvimentu setór privadu, dezenvolvimentu kapitál umanu, mobilidade laborál no Timor-Leste nia integrasaun iha ASEAN, inklui preparasaun prezidénsia Timor-Leste nian ba organizasaun ne’e iha tinan 2029.
Ministru na’in-rua ne’e mós subliña kona-ba kontribuisaun husi programa mobilidade laborál ba kriasaun oportunidade empregu no dezenvolvimentu kompeténsia sira, hodi diskute medidas atu reforsa formasaun lian Inglés, preparasaun molok atu sai ba no protesaun ba traballadór timoroan sira. Sorumutu ne’e mós ko’alia kona-ba oportunidade sira atu hakle’an kooperasaun iha setór agríkola, liuliu iha produsaun kafé, liuhosi peskiza, dezenvolvimentu kadeia valór no hasa’e produtividade.
Sorumutu hirak ne’e mós hetan partisipasaun husi Embaixadora Timor-Leste ba Austrália, Inês Almeida.






































