Primeiru-Ministru partisipa iha Simeira ASEAN-Rúsia no hametin relasaun bilateral ho Rúsia

Seg. 22 juñu 2026, 16:10h
726247583_4610832059147964_2859123938065935517_n

Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, hala'o vizita ofisiál ida ba Federasaun Rúsia husi loron 15 to’o 20 fulan-juñu, hodi partisipa iha Simeira Komemorativa hosi aniversáriu relasoins entre Asosiasaun Nasoins Sudeste Aziátiku (ASEAN) no Federasaun Rúsia nian ba dala 35, iha Kazan. Vizita ne'e inklui partisipasaun iha sorumutu lider ASEAN sira-nian ho Prezidente Federasaun Rúsia, Vladimir Putin, nune'e mós sorumutu bilaterál no vizita sira ba instituisaun akadémika, kulturál no istórika sira. 726607065_1024533810529333_6690415889438538379_n 726447863_1240097774728767_9163655819969010910_n 725756963_1536139868170594_6209641869800865091_n 724894244_2055963175799246_5098211271421116365_n 726247583_4610832059147964_2859123938065935517_n 727304622_1502704890811968_3175220402104326209_n 725860733_2659596441109828_6377248979904701764_n 725817120_2475775256268839_3515910124987224481_n 725547210_985916164249934_3012610411120511217_n 727322964_1546638293718640_4157818324205141707_n 725966965_2173637590137158_4537973472464347269_n 726636267_1559366562475655_42984600407416564_n 723162121_885385421284454_8850366125377767036_n 726399989_2128085251070678_7643046926332685480_n 724980015_1700830084595394_3529862165340925776_n 726420899_1316584523984287_462153441504781303_n 726358168_1656298805462129_8330803637270682114_n 727365613_978152281879328_7866797221527655588_n

Timor-Leste nia partisipasaun iha Simeira ne'e iha  signifikadu espesiál tanba ne'e sai hanesan prezensa dahuluk nasaun ne’e nian, nu'udar membru plenu direitu ASEAN nian, iha simeira komemorativa ida ho parseiru diálogu organizasaun ne’e nian. Sorumutu sira ne'e halibur lider sira husi Estadus-Membrus ASEAN, Prezidente Federasaun Rúsia no Sekretáriu-Jerál ASEAN, Kao Kim Hourn, atu ko'alia kona-ba tema sira ne'ebé relasiona ho seguransa rejionál no internasionál, komérsiu no investimentu, enerjia, edukasaun, siénsia no teknolojia, saúde, konektividade, no mós kooperasaun kulturál.

Durante simeira ne’e, lider sira adota Deklarasaun Kazan 2026 “ASEAN–Federasaun Rúsia: Unidade iha Diversidade – Tinan 35 Hamutuk”, deklarasaun konjunta rua kona-ba kooperasaun iha área enerjia no kultura, no mós Planu Asaun 2026-2030 ba implementasaun Parseria Estratéjika ASEAN–Federasaun Rúsia. Dokumentu hirak-ne’e estabelese matadalan sira atu hakle’an  kooperasaun entre parte rua ne’e iha tinan lima oinmai.

Durante Simeira ne'e, Primeiru-Ministru hasoru malu ho Prezidente Federasaun Rúsia, Vladimir Putin, ne'ebé lider na'in-rua ne'e ko'alia kona-ba perspetiva sira atu hametin kooperasaun bilaterál iha área polítika, ekonómika, komersiál, edukativa no umanitária.

Durante sorumutu ne'e, Vladimir Putin fó parabéns ba Timor-Leste nia adezaun plena ba ASEAN no afirma katak Rúsia konsidera Timor-Leste nu'udar parseiru ida ne'ebé promisor iha rejiaun Ázia-Pasífiku.

 “Ita-nia nasaun rua hala’o ona diálogu polítiku ida ne'ebé konstrutivu no ita sei halo buat hotu atu fasilita  prosesu ida-ne'e”, dehan Prezidente rusu.

Vladimir Putin mós hatudu nia interese atu hakle’an kooperasaun iha setór enerjia, minerasaun no turizmu, hasa'e troka komersiál, no mós hametin kooperasaun umanitária, inklui iha área siénsia, edukasaun no formasaun rekursus umanus.

Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, agradese ba ospitalidade hosi autoridade rúsia sira no hodi dehan: “Ami valoriza parseira kooperasaun sira ne'ebé bele ajuda apoia ami-nia país no ami-nia rejiaun. Ida-ne'e inklui investimentu estranjeiru hosi Rúsia, ne'ebé sei simu ho haksolok tebes iha ami-nia rain. Ami iha problema kona-ba falta empregu no rekursus umanus, no importante tebes ba ami hodi hatene, iha konferénsia ida-ne'e, katak Rúsia prontu atu ajuda”, afirma Kay Rala Xanana Gusmão.

Xefe Governu mós hato’o   intensaun Timor-Leste nian atu estabelese iha futuru misaun diplomátika ida iha Moskovu no hato’o ninia interese atu simu embaixada Federasaun Rúsia nian ida iha Dili. País rua ne'e mós hahú ona diskusaun preliminár kona-ba akordu bilaterál balun  ne’ebé ho objetivu atu hakle’an relasoins entre parte rua.

Durante nia estadia iha Kazan, Primeiru-Ministru mós hasoru malu ho Prezidente Repúblika Tartaristaun, Rustam Minnikhanov, partisipa iha eventu ofisiál sira ne'ebé organiza husi  autoridade rúsia sira  no hala'o vizita ba Sentru Universál Espozisaun Kazan nian, Universidade Federál Kazan no  Katedrál Anunsiasaun, ne'ebé lokaliza iha kompleksu istóriku Kremlin Kazan nian.

Primeiru-Ministru akompaña husi Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór Asuntus Ekonómikus  no Ministru Turizmu no Ambiente, Francisco Kalbuadi Lay, Ministru Negósius Estranjeirus no Kooperasaun, Bendito dos Santos Freitas, no mós Vise-Ministra ba Asuntus ASEAN, Milena Maria da Costa Rangel.

   Ba leten