Sekretáriu-Jerál Asosiasaun Nasoins Sudeste Aziátiku (ASEAN) nian, Kao Kim Hourn, hala’o vizita ofisiál ida ba Timor-Leste hodi partisipa iha komemorasaun aniversáriu  Restaurasaun Independénsia nian ba dala 24 no iha mós  enkontru ho Xefe Estadu no Xefe Governu kona-ba prosesu integrasaun plena nasaun ne’e nian iha ASEAN. 

Vizita ne’e nu’udar Kao Kim Hourn nia dezlokasaun ofisiál daruak ba Timor-Leste no ba dahuluk dezde adezaun formál ba ASEAN hanesan Estadu-Membru ba dala 11 hosi organizasaun rejionál ne’e iha fulan-outubru tinan 2025.

Durante ninia vizita, Kao Kim Hourn hasoru malu ho Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, no mós Ministru Negósius Estranjeirus no Kooperasaun. Enkontru hirak ne’e ko’alia liu kona-ba prosesu integrasaun Timor-Leste nian ba ASEAN, preparasaun ba prezidénsia Timor-Leste nian ba organizasaun ne’e iha tinan 2029, no mós hametin kooperasaun rejionál.

Iha sorumutu ho Primeiru-Ministru, ne’ebé hala’o iha Palásiu Governu, Sekretáriu-Jerál ASEAN reafirma kompromisu organizasaun nian hodi apoia dezenvolvimentu Timor-Leste no ninia integrasaun plena iha estrutura rejionál sira. Xefe Governu destaka oportunidade kooperasaun ne’ebé ASEAN bele fornese, liuliu iha área ekonomia, investimentu, komérsiu no konektividade rejionál.

Kao Kim Hourn mós hato’o parabens ba  Primeiru-Ministru ba ninia lideransa no espresa ninia konfiansa iha Timor-Leste nia preparasaun hodi asume prezidénsia rotativa ASEAN nian iha tinan 2029. Sekretáriu-Jerál salienta mós katak Timor-Leste partisipa ativu ona iha diskusaun rejionál sira iha ámbitu ASEAN, inklui iha Simeira organizasaun ne’e nian ba dala 48 foin lalais ne’e.

Ministru Negósius Estranjeirus no Kooperasaun, Bendito dos Santos Freitas, konsidera vizita ne’e hanesan istóriku, tanba akontese hafoin Timor-Leste nia adezaun plena ba ASEAN. Durante enkontru ho Sekretáriu-Jerál, ko’alia kona-ba kontribuisaun nasionál ba pilár tolu Komunidade ASEAN nian (Komunidade Polítika no Seguransa, Komunidade Ekonómika no Komunidade Sosiokulturál), nune’e mós preparasaun institusionál sira no infraestruturas ne’ebé relasiona ho Timor-Leste nia prezidénsia ba organizasaun ne’e iha tinan 2029.

Sekretáriu-Jerál ASEAN reafirma apoiu kontínuu hosi Sekretariadu ASEAN ba Timor-Leste, liuhosi asisténsia téknika, reforsa kapasidade institusionál no koordenasaun rejionál.

Iha loron 20 fulan Maiu, Kao Kim Hourn partisipa iha komemorasaun aniversáriu ba Restaurasaun Independénsia Repúblika Demokrátika Timor-Leste nian ba dala 24, ne’ebé hala’o iha Dili. Prezensa hosi Sekretáriu-Jerál ASEAN iha selebrasaun sira ne’e marka rekoñesimentu ba Timor-Leste nia perkursu ba pás, estabilidade, dezenvolvimentu no konstrusaun Estadu, nune’e mós ba ninia papél ne’ebé relevante ba beibeik iha ASEAN nia laran nu’udar Estadu-Membru foun liu iha organizasaun ne’e.

 

Nune’e mós iha ámbitu vizita ne’e, Sekretáriu-Jerál ASEAN partisipa iha serimónia lansamentu fatuk dahuluk ba konstrusaun Sentru Konvensaun Internasionál Timor-Leste nian iha Dili, ne’ebé prezide hosi Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão. Iha okaziaun ne’e, Kao Kim Hourn hato’o  parabéns ba Timor-Leste kona-ba konkista ida-ne’e, no konsidera katak infraestrutura foun ne’e sei kontribui hodi reforsa kapasidade nasionál atu partisipa no sai uma-na’in ba inisiativa kooperasaun rejionál iha kontestu ASEAN nian.

Vise-Primeiru-Ministru Francisco Kalbuadi Lay no Mariano Assanami Sabino, Vise-Ministra ba Asuntus ASEAN Milena Rangel, no mós Vise-Ministru Komérsiu no Indústria Augusto Júnior Trindade partisipa mós iha enkontru ofisiál sira ne’e.