Primeiru-Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál

Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, hala’o vizita servisu hosi loron 7 to’o 12 fulan-marsu tinan 2026 ba munisípiu sira hanesan Manufahi, Ainaro, Kovalima no Bobonaru, ho objetivu atu akompaña iha terrenu funsionamentu servisu munisipál sira nian no analiza rezultadus hosi Avaliasaun Kondisoins Mínimas ba kriasaun autarkia munisipál, iha ámbitu prosesu desentralizasaun administrativa no preparasaun ba implementasaun podér lokál. 649833585 803874079435589 3914244825290429157 n 300x180 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 648525538 803874032768927 7175322330317966983 n 300x172 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 649252939 803748906114773 8757662197350037537 n 300x171 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 649195766 803748939448103 9029416325260952939 n 300x192 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 646776962 803369572819373 3621727053812860394 n 300x200 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 647168594 803344569488540 1032018634347422145 n 300x200 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 648684284 803292906160373 2067472507673649101 n 300x200 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 649247364 803324382823892 714713386046873094 n 300x165 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 649044101 802559062900424 1850803485800322056 n 300x217 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 648271160 802533509569646 8262549338114796083 n 300x200 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 647056314 802424542913876 3865584669332159278 n 300x214 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 649161822 802425712913759 2908750624308410722 n 300x199 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 647134847 802420669580930 861900803271395789 n 300x197 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 648868937 802428769580120 8126978386234332893 n 276x225 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 646848432 802421359580861 652559446331293597 n 300x174 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 646939225 801877069635290 1049598507729286361 n 300x162 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 646836172 801689926320671 2828804531592300588 n 300x200 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 650356734 805581309264866 3639835764473552860 n 300x200 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 648851222 805552562601074 4245937229188910386 n 300x170 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 651141570 804538462702484 6877152826640980345 n 300x182 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 649039590 804109322745398 3608279894692334118 n 300x200 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál 648660635 804026456087018 2448193678052404906 n 300x188 Primeiru Ministru konklui faze daruak husi vizitas traballu ba munisípius iha ámbitu hosi preparasaun ba podér lokál

Viajen sira-ne’e hanesan kontinuasaun ba faze dahuluk hosi vizita servisu nian ba munisípiu sira, ne’ebé hala’o ona iha loron 24 to’o 27 fulan-fevereiru tinan 2026, ne’ebé inklui vizita ba Likisá, Ermera, Aileu, no Manatutu.  Faze datoluk prevee ona atu hala’o iha loron 15 to’o 18 fulan-marsu, ho viajen ba munisípiu sira hanesan Lautein, Baucau, no Vikeke.

Durante vizita sira-ne’e, Primeiru-Ministru hasoru malu ho autoridade munisipál, administradór postu administrativu, autoridade lokál, dirijente servisu públiku sira, no reprezentante sira hosi komunidade. Enkontru sira ne’e inklui mós sesaun diálogu hodi aprezenta rezultadus hosi Avaliasaun Kondisauns Mínimas no identifika prioridade sira iha ámbitu preparasaun ba implementasaun podér lokál.

Durante vizita sira ne’e, hala’o mós vizita ba infraestruturas no inisiativas iha área hanesan administrasaun lokál, edukasaun, saúde, agrikultura no dezenvolvimentu lokál, inklui projetu sira iha ámbitu Planeamentu Dezenvolvimentu Integradu Munisipál (PDIM) no Programa Nasionál Dezenvolvimentu Suku (PNDS).

Iha munisípiu Manufahi, Primeiru-Ministru partisipa iha serimónia lansamentu ba reabilitasaun estrada entre Betanu, iha munisípiu ida-ne’e, no Natarbora, iha munisípiu Manatutu, nune’e mós projetu hadi’a sistema abastesimentu bee-moos iha Same. Durante serimónia, nia subliña importánsia hosi intervensaun sira-ne’e ba hadi’a kondisaun moris komunidade sira-nian, hodi afirma katak “bee-moos ne’e esensiál ba populasaun nia moris. Governu iha responsabilidade atu garante asesu ida-ne’e no hadi’a kondisaun saúde komunidade sira-nian”. Iha okaziaun hanesan, nia mós hateten katak “selebra independénsia la’ós hanoin hikas de’it istória. Avalia mós saida mak ita halo ona hodi hatán ba mehi hosi povu ida ne’ebé luta atu moris di’ak liután”. Nia mós halo vizita ida ba kolan-ikan ida iha suku Letefoho no akompaña implementasaun programa merenda eskolár iha eskola katólika Colégio São Miguel Arcanjo. Iha vizita ne’e mós halo diálogu ho autoridade munisipál sira no reprezentantes hosi komunidade kona-ba preparasaun ba desentralizasaun administrativa.

Iha munisípiu Ainaro, Primeiru-Ministru partisipa iha sesaun traballu ida ho autoridade munisípiu sira ne’ebé ho objetivu atu analiza rezultadus Avaliasaun Kondisoins Mínimas no prepara ba implementasaun podér lokál. Durante sorumutu ne’e, nia subliña katak “atu simu podér lokál presiza preparasaun, koordenasaun, no serbisu hamutuk entre autoridade sira hotu”. Xefe Governu mós observa implementasaun programa merenda eskolár iha Eskola Bázika  Sentrál Venâncio Ferraz, vizita eskola sira ne’ebé presiza reabilitasaun, no partisipa iha distribuisaun ekipamentus agríkolas ba agrikultór lokál sira. Programa ne’e inklui mós vizitas ba inisiativas komunitárias no infraestruturas saúde no relijiozas iha postu administrativu Maubisi.

Iha Kovalima, Primeiru-Ministru hasoru malu ho autoridades munisípais no reprezentantes komunidade nian hodi analiza munisípiu nia preparasaun ba implementasaun podér lokál. Durante sorumutu ne’e, nia destaka katak “desentralizasaun podér lokál sei hetan susesu de’it bainhira livre hosi favoritizmu, nepotizmu, ka interese partidáriu sira”. Iha vizita ne’e mós halo observasaun ba infraestruturas irrigasaun iha postu administrativu Zumalai, vizita ba eskola sira ne’ebé presiza hadi’a no análize ba kondisaun estrada ne’ebé liga Bobonaru ba Zumalai, nune’e mós hala’o sorumutu ho reprezentantes hosi komunidade  kona-ba nesesidades infraestruturas lokais.

Iha munisípiu Bobonaru, Primeiru-Ministru partisipa iha sesaun diálogu ida ho autoridade munisípiu sira no reprezentantes sosiedade sivíl ne’ebé ho objetivu atu prepara podér lokál. Durante sorumutu ne’e, nia husu kooperasaun entre instituisoins no komunidade lokál sira, hodi dehan katak “iha podér lokál labele iha divizaun partidária. Buat ne’ebé tenke eziste mak unidade hodi serbí povu no dezenvolve munisípiu”. Xefe Governu mós observa kondisaun ponte Mota Ain ne’ebé liga fronteira terrestre entre Timor-Leste no Indonézia, no orienta ministerius kompetentes atu konsidera medidas ba reabilitasaun infraestrutura. Programa ne’e inklui mós inaugurasaun ba Balkaun Úniku Maliana nian, ne’ebé dezeña atu fasilita sidadaun sira-nia asesu ba servisus públikus hanesan emisaun billete identidade, pasaporte, no sertifikadu rejistu kriminál.

Vizita sira-ne’e halo parte iha prosesu akompañamentu diretu Governu nian ba estruturas munisípais no ho objetivu atu avalia nivel preparasaun institusionál no administrativa ba implementasaun podér lokál ne’ebé prevee ona ba tinan 2027, hanesan estabelese ona iha Lei n.º 3/2016 kona-ba Podér Lokál no Desentralizasaun Administrativa.

Durante viajen sira-ne’e, Primeiru-Ministru hetan akompañamentu hosi membrus Governu balun, inklui Ministru Administrasaun Estatál, Tomás do Rosário Cabral, Ministru Planeamentu no Investimentu Estratéjiku, Gastão Francisco de Sousa, no Ministru Obras Públikas, Samuel Marçal, nune’e mós responsaveis governamentais seluk  no tékniku sira hosi instituisoins relevantes, ne’ebé partisipa iha enkontru servisu nian no mós iha vizitas ba projetus  no infraestrutura sira iha munisípiu oin-oin.

url: https://timor-leste.gov.tl?lang=tp&p=47778