Parlamentu Nasionál aprova proposta Orsamentu Jerál Estadu nian ba tinan 2027 iha jeneralidade
Proposta Lei kona-ba Orsamentu Jerál Estadu (OJE) ba tinan 2027, ne’ebé aprezenta husi IX Governu Konstitusionál, hetan aprovasaun iha jeneralidade husi Parlamentu Nasionál, iha kuarta-feira ida-ne’e, 11 fulan-novembru tinan 2026, iha Dili, ho votu afavór XX, kontra XX no abstensaun XX, hafoin debate parlamentár durante loron tolu kona-ba prioridade no opsaun orsamentál sira Governu nian ba tinan oinmai.

Ho lema "Atu Reforsa Reziliénsia liuhusi Transformasaun: Diversifika Ekonomia ba Futuru Sustentável", proposta ne'e estabelese orsamentu globál konsolidadu ida ho dolar amerikanu millaun 2.568,5.
Proposta orsamentál husi IX Governu Konstitusionál nian iha ninia prioridade prinsipál sira ba diversifikasaun ekonomia, investimentu produtivu, kriasaun empregu, hadi’a servisus públikus no sustentabilidade finansas públikas, tuir Programa Governu no Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu 2011–2030 nian.
Iha abertura debate parlamentár iha loron 9 fulan-novembru, Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão destaka nesesidade atu asegura jestaun ida ne’ebé rigoroza no responsavel ba rekursus finanseirus Estadu nian, hodi haforsa kapasidade produtiva nasionál no hamenus neineik dependénsia ba reseita petrolífera.
Xefe Governu mós subliña katak proposta orsamentál ne’e prepara bazeia ba abordajen ida ne’ebé orienta ba polítika públika sira, ho orizonte ida ba tinan lima, ne’ebé ho objetivu atu relasiona dotasaun finanseira ho programas no rezultadus esperadus, hodi permite avaliasaun ida ne’ebé rigorozu liu kona-ba utilizasaun rekursu públiku sira.
OJE ba tinan 2027 nian prevee investimentu públiku ida hamutuk dolar amerikanu millaun 535,3, iha ne'ebé dolar amerikanu millaun 505,8 destina ba projetu kapitál dezenvolvimentu nian. Entre Prioridade investimentu nian sira mak infraestrutura, agrikultura, turizmu, saúde, edukasaun, protesaun sosiál no dezenvolvimentu lokál.
Proposta ne’e mós propoin medida sira atu hadi'a efisiénsia husi despeza públika no reforsa reseita interna sira, inklui reforma iha jestaun finanseira Estadu nian no apoiu ba dezenvolvimentu setór privadu, ho objetivu atu diversifika fonte sira husi kreximentu ekonómiku.
Orsamentu ne’e mós prevee rekursu sira ne’ebé nesesáriu atu hala’o eleisaun prezidensiál tinan 2027, posibilidade realizasaun eleisaun munisipál, no mós hahú preparasaun sira ba Timor-Leste nia Prezidénsia ba ASEAN iha 2029.
Proposta lei ne'e submete ona ba Parlamentu Nasionál iha loron 1 fulan-outubru tinan 2026 no hetan apresiasaun husi komisaun parlamentár kompetente sira, molok debate iha jeneralidade, ne'ebé hala'o husi loron 9 to’o 11 fulan-novembru.
Ho aprovasaun iha jeneralidade, proposta ne’e ba diskusaun no votasaun iha espesialidade, ne’ebé prevee sei hahú iha loron 24 fulan-novembru. Prazu ba aprezentasaun proposta alterasaun ne’e remata iha tuku 5 lokraik iha loron 13 fulan-novembru.
Bainhira konklui ona diskusaun iha espesialidade, sei hala’o votasaun finál globál, hafoin diploma ne’e, karik hetan aprovasaun, sei haruka ba Prezidente Repúblika atu hetan promulgasaun.






































