Timor-Leste hametin kooperasaun rejionál hodi kombate kriminalidade transnasionál

Seg. 26 outubru 2026, 10:31h
860380362_2192400084648080_8038552887185294748_n

Iha loron 19 to’o 21 fulan-outubru tinan 2026, iha Makati, Filipinas, Ministru Interior, Francisco da Costa Guterres partisipa iha Sorumutu Ministeriál ASEAN ba da-20 kona-ba Kriminalidade Transnasionál (AMMTC) no sorumutu sira ne’ebé iha relasaun, ne’ebé ho foku ba análize ameasa sira ne’ebé mosu no mós hametin kooperasaun rejionál iha prevensaun no kombate ba kriminalidade transnasionál. 858569590_2653114775149507_6041532229404016898_n 858643891_2653114631816188_8813974019932472523_n 858357572_1510509671132212_8456567657076941148_n 860022426_2653114738482844_7720170157732701293_n 864953088_2654908118303506_8341176697789942272_n 858596249_2654908111636840_2808767191874872759_n

Sorumutu ne’e halibur responsavel sira husi Estadus-Membrus ASEAN no marka prezensa husi Sekretária-Jerál Adjunta ASEAN ba Komunidade Polítika no Seguransa nian, Dato’ Astanah Abdul Aziz. Hanesan parte ida hosi sorumutu sira ne’ebé iha relasaun, halo mós konsulta ho Xina, Japaun no Repúblika Koreia kona-ba dezafiu komún no forma sira atu hametin kooperasaun prátika iha área ida-ne’e.

Iha nia intervensaun, Ministru Francisco da Costa Guterres aprezenta medida sira ne’ebé Timor-Leste adota hodi prevene no kombate kriminalidade transnasionál oioin, liuliu ba siberkriminalidade, fraude dijitál no online, brankeamentu kapitál, tráfiku umanu, no mós krime transfronteirisa.

Iha kontestu ida-ne’e, Ministru ko’alia kona-ba operasaun konjunta ne’ebé autoridade nasionál sira hala’o iha fulan ikus ne’e hasoru atividade ilísita online, ne’ebé nia rezultadu maka detensaun ba sidadaun estranjeiru atus ba atus ne’ebé deskonfia envolve iha sentru fraude no jogu ilegál, no mós halo apreensaun ba ekipamentu dijitál sira.

Francisco da Costa Guterres destaka mós aprovasaun husi Governu kona-ba Planu Nasionál Integradu ba Prevensaun no Kombate Rede Transnasionál Fraude Finanseira Dijitál, ne’ebé hetan apoiu hosi plataforma fraude online ilísitu (SCAM), Siberkriminalidade Organizada no Tráfiku Umanu ba períodu 2026–2031.

Planu ne’e estabelese abordajen integrada ida hodi hametin koordenasaun entre servisu intelijénsia, forsa no servisu seguransa, órgaun investigasaun kriminál, autoridade finanseira no entidade sira ne’ebé responsavel ba kontrolu fronteira, no mós kooperasaun rejionál no internasionál.

Iha enkontru ne’e, Ministru ne’e defende atu hametin kooperasaun entre Estadus-Membrus ASEAN, liuliu kona-ba nivel koordenasaun konsulár, investigasaun dijitál no finanseira, no mós partilla informasaun iha área migrasaun nian, haree ba natureza tranzfronteirisa hosi redes kriminozas ne’e.

Partisipasaun iha enkontru ida-ne’e hanesan parte ida husi Timor-Leste nia integrasaun iha mekanizmu kooperasaun polítika no seguransa ASEAN nian. País ne'e partisipa ona iha enkontru ministeriál anteriór kona-ba kriminalidade transnasionál, ne'ebé hala'o iha fulan-setembru tinan 2025 iha Malázia, iha tempu ne’ebá hanesan observadór.

Entre rezultadu prinsipál AMMTC nian ba dala-20 maka adosaun ba Relatóriu Rejionál ASEAN dahuluk kona-ba Tráfiku Umanu, ne’ebé nu’udar mekanizmu relatóriu rejionál dahuluk kona-ba asuntu ida-ne’e ne’ebé lidera husi ASEAN no bazeia ba konsensu Estadus-Membrus nian.

Enkontru ne’e aprova mós kriasaun Sentru Formasaun kona-ba Imigrasaun iha ASEAN (ASEAN Immigration Training Centre – AITC) no Foruns Responsáveis ba Divizoins Asuntus Konsulares, nu’udar mekanizmu subsidiáriu foun hosi Reuniaun Diretores-Jerais Departamentus Imigrasaun no Responsáveis ba Divizoins Asuntus Konsulares Ministériu Negósius Estranjeirus ASEAN (DGICM) nian.

Partisipante sira mós diskute kona-ba tendénsia resente (foin  lalais ne’e) no emerjente (ne’ebé buras hela) iha kriminalidade transnasionál no mós progresu ne'ebé alkansa ona iha kooperasaun rejionál, inklui rezultadu hosi Sorumutu Altus Funsionáriu sira iha ASEAN ba da-26 kona-ba Kriminalidade Transnasionál (SOMTC) no enkontru DGICM ba da-29.

AMMTC ba da-20 konklui ho pasajen prezidénsia mekanizmu ida-ne’e nian hosi Filipinas ba Singapura, ne'ebé sei asume knaar ida-ne'e iha tinan 2027.

   Ba leten