Governu reforsa preparasaun nasionál ba impaktu husi El Niño

Kin. 15 outubru 2026, 14:42h
840071338_1665028785668421_3997485445763439312_n

Iha loron 9 fulan-outubru tinan 2026, iha Dili, Ministru Interiór, Francisco da Costa Guterres loke Workshop Nasionál kona-ba Preparasaun ba El Niño, ho objetivu atu reforsa koordenasaun entre instituisaun públika no parseiru dezenvolvimentu sira no mós identifika medidas preparasaun no prevensaun hodi hamenus risku ne’ebé liga ho fenómenu klimátiku ida-ne’e. 843117259_1436967188361458_7135646394453429191_n 844977958_1107071738700876_2845535657598782856_n 841487966_1365349802078220_4566514044601479946_n 843041955_2167444933806666_5252648139378848461_n 842308729_2622129868295540_8328053335361915367_n

Ho tema “Preparasaun ba El Niño: reziliénsia hahú iha uma”, workshop ne’e halibur reprezentante sira husi liña ministeriál, parseiru nasionál no internasionál sira, korpu diplomátiku, sosiedade sivíl, no mós ema ho defisiénsia sira, hodi analiza impaktu husi El Niño iha setór oioin, promove kompriensaun komún ida kona-ba riskus no koordena medidas preparasaun no resposta.

Inisiativa ne’e envolve Sekretaria Estadu Protesaun Sivíl, Autoridade Protesaun Sivíl, Programa Nasoins Unidas ba Dezenvolvimentu, no mós parseiru sira seluk.

Iha abertura ne’e, Ministru Interiór destaka nesesidade atu antesipa efeitu sira ne’ebé bele mosu husi El Niño, liuliu menus udan-been no tempu bailoro ne’ebé naruk, ne’ebé bele afeta disponibilidade bee, produsaun agríkola no seguransa ai-han. Francisco da Costa Guterres salienta mós nesesidade atu hametin koordenasaun entre instituisaun públika no parseiru sira, hahú hosi nivel nasionál to’o ba komunidades.

El Niño maka fenómenu klimátiku naturál ida ne’ebé relasiona ho akesimentu anormál ba bee Oseanu Pasífiku tropikál, ne’ebé altera padraun sirkulasaun atmosférika no bele provoka mudansa boot ba udan-been no temperatura iha rejiaun oioin iha mundu. Iha Timor-Leste, dala barak liga ho kondisaun bailoro no udan-been menus, hodi aumenta risku rai-maran no bee menus.

Previzaun ne’ebé iha hatudu tempu udan-been iha Timor-Leste menus hosi fulan-novembru 2026 to’o fulan-abril 2027, ho risku relasiona ho bailoro, temperatura aas, bee menus, udan-been ne’ebé la regulár no produsaun agríkola menus. Efeitu sira ne’e bele iha konsekuénsia iha setór saúde, nutrisaun, edukasaun no fornesimentu bee.

Sekretáriu Estadu Protesaun Sivíl, Domingos Mariano Reis, esplika katak preparasaun ne’e inklui asaun antisipatória no mekanizmu alerta antesipada, no mós divulgasaun informasaun ba komunidade sira. Entre medidas preventivas maka konservasaun ai-han no bee no mós sensibilizasaun hodi evita sunu-rai no tesi ai-horis, hodi nune'e bele hamenus risku ne'ebé relasiona ho tempu bailoro naruk.

Workshop ne’e permite mós atu reforsa koordenasaun entre instituisaun públika, parseiru nasionál no internasionál sira, no mós sosiedade sivíl atu prepara medidas prevensaun no resposta ba impaktu ne’ebé bele mosu hosi fenómenu El Niño iha Timor-Leste.

   Ba leten