Timor-Leste defende atu país vulneravel sira hetan asesu boot-liu ba finansiamentu klimátiku
Iha loron 13 fulan-outubru tinan 2026, iha Bangkok, Tailándia, Vise-Ministra Negósius Estranjeirus no Kooperasaun, Jesuína Maria Ferreira Gomes, partisipa iha edisaun dahuluk ba Xingu Finance Talks, meza redonda nivel altu ida ne'ebé foka ba buka solusaun hodi hadi'a finansiamentu ba asaun klimátika.

Inisiativa ne’ebé promove husi Prezidénsia COP30 iha ámbitu Veredas Dialogue, ne’ebé halibur reprezentante governamentál, instituisaun finanseira internasionál, setór privadu, no komunidade akadémika sira iha Queen Sirikit National Convention Center.
Xingu Finance Talks estabelese liuhosi desizaun hosi sesaun dahituk Konferénsia Partes nian hanesan sorumutu hosi Partes iha Akordu Paris (CMA 7), ne'ebé hala'o iha fulan-novembru tinan 2025 iha Belém, Brazil, hanesan plataforma anuál ida ho nivel altu hodi promove troka perspetivas no identifika solusaun prátika ba dezafiu no oportunidade sira ne'ebé liga ho implementasaun hosi artigu 2.º, n.º 1, alínea c), Akordu Paris no mós ninia relasaun komplementár ho artigu 9.º.
Dispozisaun sira-ne'e ida-idak inklui nesesidade atu halo fluksu finanseiru sira kompativel ho trajetória emisaun gás ho efeitu estufa nian ida ne'ebé ki'ik no dezenvolvimentu ne'ebé reziliente ba alterasaun klimátika, no mós finansiamentu klimátiku ba nasaun sira ne'ebé iha hela dezenvolvimentu.
Iha edisaun dahuluk, diskusaun sira foka ba área prioridade rua: aumentu espasu orsamentál ne'ebé disponivel ba investimentu iha asaun klimátika no hamenus kustu kapitál liuhosi mekanizmu partilla risku no garantia.
Iha nia diskursu, reprezenta Grupu País Menus Dezenvolvidu sira (LDC Group), Vise-Ministra Jesuína Maria Ferreira Gomes aprezenta prioridades hosi país sira-ne’e no destaka katak finansiamentu klimátiku tenke kontribui atu proteje populasaun, reforsa reziliénsia, no mós apoia dezenvolvimentu sustentável.
Vise-Ministra defende katak mekanizmu finansiamentu tenke hamenus vulnerabilidade, duké halo grave, kria oportunidade sein aumenta todan dívida nian, no mós prodús rezultadu konkretu ba populasaun no komunidade sira ne'ebé afetadu tebes hosi mudansas klimátikas.
Jesuína Maria Ferreira Gomes destaka mós nesesidade atu asegura katak finansiamentu klimátiku asesivel, iha kustu viavel no tuir sirkunstánsia espesífika hosi país sira ne'ebé vulneravel liu, liuliu País Menus Dezenvolvidu sira, hodi permite sira atu reforsa kapasidade adaptasaun no kontinua modelu dezenvolvimentu sira ne'ebé reziliente ba mudansas klimátikas.
Meza redonda altu nivel ne'e, antes, iha loron 11 fulan-outubru, iha workshop tékniku ida ne'ebé dedika ba identifikasaun solusaun prátika iha área prioridade rua. Rezultadus hosi diskusaun Xingu Finance Talks ne’e tenke kontribui ba serbisu Veredas Dialogue nian kona-ba implementasaun dispozisaun finanseira hosi Akordu Paris.
Pozisaun ne’ebé aprezenta iha Xingu Finance Talks hanesan ho pozisaun ne’ebé Timor-Leste defende ona iha forun internasionál sira seluk kona-ba mudansas klimátikas no dezenvolvimentu sustentável. Nune’e mós iha loron 13 fulan-outubru, iha Komisaun Daruak hosi sesaun Asembleia Jerál Nasoins Unidas nian ba da-81 iha Novaiorke, Timor-Leste defende reforsu finansiamentu klimátiku, transferénsia teknolojia no kapasidade nasionál no mós apoiu internasionál ne’ebé adapta ba sirkunstánsia husi país sira ne’ebé vulneravel liu.






































