Timor-Leste no Emiradus Árabes Unidus hametin kooperasaun bilaterál

Ter. 06 outubru 2026, 11:14h
829092933_967953649679411_2068831589680221169_n

Ministru Negósius Estranjeirus no Kooperasaun, Bendito dos Santos Freitas, iha loron 1 fulan-outubru tinan 2026, iha Abu Dhabi, hasoru malu ho Ministra Estadu Emiradus Árabes Unidus (EAU), Noura bint Mohamed Al Kaabi, hodi diskute kona-ba dezenvolvimentu kooperasaun bilaterál no fó kontinuidade ba entendimentu sira ne’ebé alkansa ona durante vizita governante EAU ne’e mai Timor-Leste, ne’ebé hala’o entre loron 31 fulan-agostu no loron 1 fulan-setembru tinan ida-ne’e.

Sorumutu ne’e hala’o iha Ministériu Negósius Estranjeirus EAU nian, ko’alia kona-ba dezenvolvimentu projetu no inisiativa sira iha área sira ne’ebé sai interese komún no posibilidade hodi hametin kooperasaun entre país rua ne’e.

Entre setór sira ne’ebé diskute ne’e maka komérsiu no investimentu, infraestruturas, saúde, dezenvolvimentu rekursus umanus, formasaun diplomátika, no mós mobilidade laborál.  Parte rua ne’e analiza mós kooperasaun iha dijitalizasaun administrasaun públika nian, hametin relasaun entre povu sira, no mós área seguransa bee-moos.

Iha área ikus ne’e, diskute ona kona-ba posibilidade atu habelar kooperasaun iha kontestu Konferénsia Nasoins Unidas nian kona-ba Bee, ne’ebé sei hala’o iha Abu Dhabi, hosi loron 8 to’o loron 10 fulan-dezembru tinan 2026, ne’ebé organiza hamutuk husi Emiradus Árabes Unidus no Senegal.

Bendito dos Santos Freitas no Noura Al Kaabi ko’alia mós kona-ba prosesu sira ne’ebé relasiona ho akordu sira atu evita dupla tributasaun no protesaun ba investimentu, nune’e mós apoiu EAU nian ba preparasaun Timor-Leste nian atu asume Prezidénsia ASEAN iha tinan 2029. Governante na’in-rua ne’e troka mós opiniaun kona-ba dezenvolvimentu rejionál iha Médiu Oriente no Pasífiku.

Sorumutu ne’e fó kontinuidade ba diálogu ne’ebé hala’o iha Dili iha fulan-agostu nia rohan, durante Noura Al Kaabi nia vizita ofisiál dahuluk mai Timor-Leste. Iha okaziaun ne’e, país rua ne’e identifika área sira hodi hametin kooperasaun, inklui komérsiu no investimentu, saúde, dezenvolvimentu rekursus umanus, kapasitasaun institusionál no transformasaun dijitál. EAU manifesta mós disponibilidade atu fó apoiu tékniku no fahe ninia esperiénsia iha ámbitu preparasaun Prezidénsia Timor-Leste nian ba ASEAN iha tinan 2029.

Vizita Bendito dos Santos Freitas nian ba Abu Dhabi ne’e hala’o hafoin ninia partisipasaun iha Sesaun Asembleia Jerál Nasoins Unidas nian ba da-81 iha Novaiorke, no inklui sorumutu diplomátiku sira seluk.

Iha loron 1 fulan-outubru, Ministru hala’o sorumutu ho Embaixadores Estadus-Membrus ASEAN nian ne’ebé akreditadu iha EAU, ne’ebé nia hato’o informasaun kona-ba prosesu integrasaun Timor-Leste iha organizasaun ne’e no mós preparativus ba Prezidénsia ASEAN iha tinan 2029.

Iha loron tuirmai, nia hala’o sorumutu ho Embaixadores hosi Estadus-Membrus Komunidade País Lian Portugés (CPLP) nian no reprezentantes diplomátikus husi país illa sira Pasífiku nian. Sorumutu sira ne’e ida-idak foka ba kooperasaun no konsertasaun iha ámbitu CPLP, no mós foka ba dezafiu sira ne'ebé Estadu illa ki'ik sira hasoru hamutuk, no kooperasaun iha forun multilaterál sira.

Ajenda ne’e inklui mós, iha loron 3 fulan-outubru vizita ida ba Meskita Boot Sheikh Zayed, no iha loron 5 vizita ida ba Embaixada Timor-Leste iha Emiradus Árabes Unidus,  iha ne’ebé Ministru observa funsionamentu misaun nian no hasoru malu ho Embaixadór Rui Hanjam no mós diplomata timoroan sira.

Embaixadór Timor-Leste ba Emiradus Árabes Unidus, Rui Hanjam, akompaña Ministru Negósius Estranjeirus no Kooperasaun durante atividade prinsipál lubuk ida ne’ebé hala’o iha Abu Dhabi.

 

   Ba leten