Timor-Leste no Austrália diskute dezafius hodi uza teknolojia foun iha eleisaun sira
Ministru Prezidénsia Konsellu Ministrus, Agio Pereira, hasoru malu iha loron 24 fulan-setembru tinan 2026, iha Palásiu Governu, Dili, ho Komisáriu Eleitorál Austrália nian, Jeff Pope, akompaña hosi Embaixadór Austrália nian ba Timor-Leste, Caitlin Wilson, hodi ko’alia kona-ba organizasaun eleisaun no dezafiu foun sira ne’ebé relasiona ho prosesu demokrátiku, no mós analiza oportunidade sira atu hametin kooperasaun entre nasaun rua iha area ida-ne’e.

Enkontru ne'e hala'o iha ámbitu hosi vizita Jeff Pope nian ba Timor-Leste, hosi loron 21 to’o 24 fulan-setembru, iha ne'ebé Komisáriu Eleitorál Australia nian halo sorumutu ho reprezentantes hosi instituisaun Timor-Leste sira hodi aborda kestaun sira ne’ebé relasiona ho organizasaun prosesu eleisaun.
Iha sorumutu ne’e, Komisáriu Eleitorál Australianu hato’o parabéns ba Timor-Leste kona-ba realizasaun eleisaun sira ne’ebé tuituir malu ho susesu no destaka partisipasaun aas husi sidadaun sira. Jeff Pope afirma katak Timor-Leste tenke orgullu ho rezultadu sira ne’ebé alkansa ona no subliña katak esperiénsia demokrátika Timor-Leste nian nu’udar ezemplu pozitivu ida ba nasaun sira seluk, liuliu ba nasaun sira ne’ebé foin sai hosi situasaun konflitu.
Ministru Agio Pereira subliña importánsia atu prepara instituisaun sira no mós implementasaun respostas ne'ebé apropriadu ba dezafiu sira ne'ebé mosu hosi evolusaun teknolójika ne'ebé lalais.
Dezinformasaun, mídia sosiál, no intelijénsia artifisiál sai tema prinsipál sira ne'ebé diskute. Parte sira analiza dezafius ne'ebé maka teknolojia no plataforma sira-ne'e hamosu daudaun ba prosesu demokrátiku iha nasaun oioin, inklui divulgasaun lalais hosi informasaun falsu ka manipuladu sira, uza identidade falsu, no mós kriasaun imajen, audio, no vídeo sira liuhosi intelijénsia artifisiál, ne'ebé bele aprezenta hanesan orijinál. Parte sira analiza mós dezafius ne'ebé relasiona ho monitorizasaun ba mídia sosiál, verifikasaun informasaun, no mós kapasidade instituisaun sira nian atu hatán ba dezinformasaun ho lalais.
Iha kontestu ida-ne’e, parte sira troka esperiénsia kona-ba dalan atu hametin edukasaun sívika no eleitorál no mós literasia dijitál no mídia, atu nune’e bele fó apoiu ba sidadaun sira hodi halo avaliasaun krítika ba informasaun molok simu ka fahe informasaun ne’e. Destaka mós papél hosi mídia independente sira hodi fornese informasaun ne'ebé kredivel kona-ba prosesu eleisaun sira.
Ministru aborda mós preparasaun Timor-Leste nian ba eleisaun munisipál ne’ebé sei mai, inklui preparasaun institusionál, edukasaun sívika, no partisipasaun sidadaun nian. Iha ámbitu ida-ne'e, parte sira diskute posibilidades ba kooperasaun no fahe esperiénsia sira entre nasaun rua ne'e.
Feto sira-nia partisipasaun polítika sai hanesan tema seluk ne’ebé diskute, ho referénsia ba medida sira ne’ebé Timor-Leste foti hodi promove reprezentasaun feto no dezafiu sira ne’ebé hamosu hosi abuzu, ameasa, no atake ba reputasaun liuhosi plataforma dijitál sira, ne’ebé bele dezenkoraja partisipasaun iha vida públika.
Jeff Pope hatudu nia vontade atu kontinua kooperasaun iha área sira ne’ebé sai interese komún, no parte rua ne'ebé konkorda atu mantein diálogu no mós fahe esperiénsia sira kona-ba prosesu eleitorál, edukasaun sívika, no dezafius ne'ebé mosu hosi evolusaun teknolojia dijitál.
Reprezentantes husi Gabinete Ministru Prezidénsia Konsellu Ministrus no Embaixada Austrália nian mós partisipa iha enkontru ne’e.






































