Primeiru-Ministru enkoraja feto emprezária sira atu dezenvolve negósiu hahú husi produtu no rekursu lokál
Iha loron 19 fulan-setembru tinan 2026, iha Centro de Convenções de Díli, Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, partisipa iha Konferénsia Nasionál Feto Emprezariál 2026, ne’ebé organiza husi Asosiasaun Emprezariál Feto Timor-Leste (AEMTL), iha ne’ebé nia enkoraja emprezária timoroan sira atu identifika potensialidade sira ne’ebé eziste iha munisípiu no dezenvolve negósiu bazeia ba produtu no rekursu lokál sira.

Konferénsia ne’e reúne emprezária sira ne’ebé mai husi munisípiu hotu-hotu, inklui Ataúro no Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambenu (RAEOA), hodi fahe esperiénsia, analiza dezafius ne’ebé emprezária sira hasoru no identifika oportunidade ba dezenvolvimentu negósiu.
Iha nia diskursu, Primeiru-Ministru destaka nesesidade atu hasa’e produsaun no transformasaun produtu rai-laran nian, atu nune’e bele kria valór ekonómiku ne’ebé boot liu iha país ne’e no hamenus dependénsia ba produtu importadu sira.
“Bain-bain ha’u dehan ba joven sira: la bele husu ba Estadu saida mak Estadu bele fó ba imi, maibé husu ba imi-nia an rasik saida mak imi bele fó ba Estadu”, afirma Xefe Governu.
Xanana Gusmão husu mós ba partisipante sira atu analiza potensiál espesífiku hosi ida-idak nia rejiaun no identifika setór no mós atividade ekonómika sira ne’ebé bele dezenvolve iha ne’ebá.
“Iha munisípiu ida-idak, buka identifika área, setór no atividade saida mak eziste iha imi-nia rai no bele dezenvolve. Ho nune’e, feto sira bele prepara an hodi partisipa ativa iha ekonomia Timor-Leste nian”, nia afirma.
Primeiru-Ministru temi hanesan ezemplu produtu agríkola sira ne’ebé tradisionalmente eziste iha rejiaun balun iha rai-laran no ne’ebé nia potensiál bele rekupera no mós dezenvolve. Nia subliña mós posibilidade prosesamentu no transformasaun produtu lokál sira hodi hasa’e nia valór no mós hamosu atividade ekonómika foun.
Iha konferénsia ne’e, Prezidente AEMTL, Hergui Luina Fernandes Alves, aprezenta relatóriu ida kona-ba situasaun feto emprezariál no emprendedora sira iha Timor-Leste, ne’ebé elabora bazeia ba levantamentu ida ne’ebé hala’o iha territóriu tomak entre fulan-outubru tinan 2024 no fulan-marsu 2025.
Tuir dadus ne'ebé aprezenta, 52,3% negósiu ne'ebé lidera hosi feto sira ne'ebé hetan levantamentu konsentra iha retallu (fa’an sasán rahun), tuir fali hosi restaurante ho 14,1%, no pekuária ho 5,5%. Relatóriu ne’e mós hatudu katak 62,8% husi negósiu hirak-ne’e funsiona ho forma informál ka seidauk rejista iha SERVE.
Levantamentu ne’e mós hatudu predominánsia hosi mikro-empreza sira: 65,9% hosi negósiu jere de’it hosi emprezária ne’e rasik no 95,9% iha traballadór na’in-lima ka menus. Maizumenus 63,8% hosi negósiu ne’ebé inklui iha peskiza ne’e relata rendimentu kada fulan menus husi dolar amerikanu 500.
Iha ámbitu preparasaun konferénsia ne’e, AEMTL realiza mós Women in Business Workshop, ne’ebé ho objetivu atu hasa’e kapasidade feto emprezariál sira iha área jestaun negósiu, inovasaun, marketing, kriasaun rede kontaktu no dezenvolvimentu produtus lokais.
Konferénsia Nasionál Feto Emprezariál 2026 hanesan espasu ida ba interkámbiu entre emprezária no emprendedora sira husi rejiaun nasionál oin-oin, ne’ebé foka ba dezafius hodi formaliza no haburas negósiu, asesu ba merkadu, no mós aproveitamentu potensialidade ekonómika ne’ebé eziste iha munisípiu sira.






































