Governu Timor-Leste

Ministru Prezidénsia Konsellu Ministrus, Agio Pereira, hasoru malu iha loron 22 fulan-setembru tinan 2026, iha Dili, ho Embaixadora Nova Zelándia nian ba Timor-Leste, Helen Tunnah, hodi aprezenta konseitu ne’ebé iha hela dezenvolvimentu kona-ba Memoriál Forsa Internasionál ba Timor-Leste (INTERFET) iha futuru no hodi halibur kontribuisaun, ideia, no mós observasaun sira hosi Nova Zelándia ba projetu ne’e.

Reuniaun ne’e partisipa hosi reprezentante Prezidénsia Repúblika no Prezidénsia Konsellu Ministrus, no halo parte iha prosesu konsulta ne’ebé la’o hela ho reprezentante nasaun prinsipál sira ne’ebé sai parte hosi INTERFET.

Iha enkontru ne’e, aprezenta konseitu jerál no komponente prinsipál sira ne’ebé planeia ona ba espasu ne’e, ne’ebé sei dezenvolve iha área eis-eliportu INTERFET nian, iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato nia sorin, iha Dili.

Ministru Agio Pereira esplika katak “objetivu atu ida-ne’e la’ós sai fatin lutu nian, maibé fatin orgullu no memória nian”, liuhusi kriasaun “fatin ida ne’ebé moris, ne’ebé prezerva no konta istória INTERFET nian, sai fatin edukativu no kulturál, no mós sai fatin turístiku ida ba timoroan sira no ba sira ne’ebé vizita Timor-Leste”.

 “Espasu ida ne’ebé hanoin hikas kontribuisaun internasionál ba restaurasaun dame no seguransa iha Timor-Leste no mós hatutan ba jerasaun futuru kona-ba valór solidariedade, kooperasaun internasionál no dame nian ne’ebé relasiona ho misaun ne’e”, nia akresenta.

Embaixadora Helen Tunnah hato’o vontade Nova Zelándia nian atu fó apoiu ba rekolla artefaktu no sasán sira seluk ne’ebé relasiona ho nasaun ne’e nia partisipasaun iha INTERFET, nune’e mós atu kontribui ba dezenvolvimentu konseitu memoriál liuhosi apoiu tékniku.

Projetu ne’e prevee espasu integradu ida ba memória, edukasaun no kultura, ne’ebé dedika ba istória INTERFET no kontribuisaun internasionál nian ba restaurasaun dame no seguransa iha Timor-Leste. Konseitu ne’e mós ho objetivu atu asegura katak memoriál ne’e iha dimensaun edukativa no istórika, no mós sai espasu interesadu ba vizitante nasionál no internasionál sira.

Enkontru ne’e ko’alia mós kona-ba abordajen ne’ebé propoin ba dezenvolvimentu konteúdu istóriku no espozisaun nian, ne’ebé tenke inklui kontribuisaun husi nasaun sira ne’ebé partisipa iha INTERFET, veteranus, no mós entidade relevante sira seluk, atu nune’e bele garante reprezentasaun ida ne’ebé abranjente no rigoroza kona-ba misaun ne’e no mós nia legadu.

Fatin ne'ebé hili ba projetu ne'e selebra ofisialmente iha loron 14 fulan-setembru tinan 2024, durante selebrasaun INTERFET nia aniversáriu ba dala 25, ho serimónia bénsaun nian ne'ebé hala'o iha eis-eliportu ne'ebé uza ba misaun ne’e.

Governu sei kontinua prosesu konsulta no dezenvolvimentu projetu nian, iha koordenasaun ho Prezidénsia Repúblika no mós ho nasaun no entidade sira ne’ebé iha ligasaun ba INTERFET.